Fonetyka i fonologia w aspekcie kognitywnym – ujęcie przeglądowo-krytyczne w językoznawstwie polskim.Wybrane zagadnienia i propozycje
DOI:
https://doi.org/10.34739/Słowa kluczowe:
fonetyka, fonologia, kognitywizm, językoznawstwo polskie, badania przeglądoweAbstrakt
Pomimo faktu, że paradygmat lingwistyki kognitywnej zyskuje coraz więcej zwolenników podzielających jego naukowe podstawy i podstawowe założenia, wydaje się, że fonetyka i fonologia są stosunkowo rzadko rozpatrywane w tej perspektywie jako dziedziny językoznawstwa. Trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego nie są one „wdzięcznym” przedmiotem dla językoznawców kognitywnych i spychane na margines ich rozważań. Wydaje się, że wynika to po prostu z silniejszego związku perspektywy kognitywnej z obszarami badań językoznawczych, takimi jak semantyka (powiązana z koncepcją umysłu ucieleśnionego), pragmatyka i składnia. Zjawisko to należy uznać za zrozumiałe, ale równie cenne jest porównanie fundamentalnych założeń językoznawstwa kognitywnego z zagadnieniami z nim niezwiązanymi, w tym fonetyką i fonologią. Celem niniejszego artykułu jest przegląd osiągnięć wybranych polskich językoznawców w tej dziedzinie, identyfikacja pojawiających się luk poznawczych, a następnie sformułowanie konkretnych propozycji i sugestii badawczych.
Pobrania
Bibliografia
Channon R., Shockey L. (red.) (1987): In honor of IlseLehiste, Dordrecht.
Ciszewski T. (2011): Komponent fonologiczny w gramatyce kognitywnej – fonem, sylaba, w: Przestrzenie kognitywnych poszukiwań, red. A. Kwiatkowska, Łódź, s. 279–289.
Gemel A. (2013): Kognitywna teoria prototypu – próba filozoficznej analizy, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo”, 19, s. 75–88.
Górczyńska K. (2007): Podmiot jako byt otwarty. Problematyka podmiotowości w późnych pismach Wittgensteina, Lublin.
Jauer-Niworowska O. (2018): Fonem w modelu strukturalno-funkcjonalnym – analiza biopsychicznych uwarunkowań kształtowania się pojęcia fonemu (zależności między percepcją a motoryką werbalną), „Poradnik Językowy”, 3.
Klimczuk A. (2013): Hipoteza Sapira-Whorfa – przegląd argumentów zwolenników i przeciwników, „Kultura – Społeczeństwo – Edukacja”, 1 (3), s. 165–181.
Lamb S. (2004): Język i rzeczywistość: wybrane pisma, Warszawa.
Levinson S.C. (2010): Pragmatyka, Warszawa.
Nowakowska-Kempna I. (2000): Jednostki językowe w analizie prototypowej, Katowice.
Pluta-Wojciechowska D. (2014): Fonem jako prototyp i kategoria radialna. Koncepcja kog-nitywna, „Logopedia Silesiana”, 3, s. 50–67.
Rosch E. (1987): Principles of Categorization, Berkeley.
Tabakowska E. (2001): Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, Kraków.
Tatham M. (1987): Cognitive phonetics – Some of the Theory, w: In honor of Ilse Lehiste, red. R. Channon, L. Shockey, Dordrecht, s. 271–276.
Taylor J.R. (2001): Gramatyka kognitywna, Kraków.
Taylor J.R. (2001): Kategoryzacja w języku: prototypy w teorii językoznawczej, Kraków.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Conversatoria Linguistica
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
