Ostatnie pobory, czyli stosunek kadry zawodowej Ludowego Wojska Polskiego do alumnów Wyższych Seminariów Duchownych odbywających zasadniczą służbę wojskową w okresie PRL w końcu lat siedemdziesiątych XX w. Zarys problematyki
DOI:
https://doi.org/10.34739/Słowa kluczowe:
Ludowe Wojsko Polskie, Kościół, oficerowie, klerycyAbstrakt
Artykuł jest próbą analizy stosunku kadry zawodowej do alumnów odbywających zasadniczą służbę wojskową w okresie PRL w końcu lat siedemdziesiątych XX w. Opisuje trudy żołnierskiego życia, stosowanie regulaminów wojskowych, które w przypadku kleryków były wyjątkowo surowe. Jednocześnie przedstawia metody, jakie stosowano wobec alumnów, aby doprowadzić do ich wystąpienia z seminarium. Autor prezentuje przede wszystkim zmasowaną propagandę prowadzoną głównie przez oficerów politycznych LWP, kierowaną przeciw Kościołowi katolickiemu w Polsce. Jednocześnie przedstawia zaangażowanie w ten proces kadry dowódczej, której metody postępowania wobec alumnów mogły doprowadzić do osłabienia autorytetu wojska w społeczeństwie.
Pobrania
Bibliografia
Archival sources
Central Military Archives – Military Historical Office
Ministry of Defence, General Political Board of the Polish Army
Ref. 380/92/1994, 266/91/99
Legal acts
Dz.U. 1950, No. 6, item 46, Act of 4 II 1950 on Universal Military Obligation.
Dz.U. 1959, no. 14, item 75, Act of 30 I 1959 on Universal Military Obligation.
Literature
Brzyski K., Sutanna i mundur. Zapiski alumna wyrwanego z Seminarium Przemyskiego w latach 1967-1969, Rzeszów 2023.
Ceglarek M., Generalny Dziekanat Wojska Polskiego (1945-1989) aspekt historyczno-prawny, „Studia Sandomierskie” 2011, no. 2 (18).
Chorązki M., Romanski-Cebula S., Służba wojskowa kleryków – żołnierzy jednostki wojskowej 4446 w Brzegu w świetle relacji kapłanów z diecezji krakowskiej i wrocławskiej (analiza pamięci świadków – wybrane aspekty), „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej” 2020, R. 10.
Czwołek A., Służba wojskowa alumnów w PRL (na przykładzie 54. Szkolnego Batalionu Ratownictwa Terenowego w Bartoszycach), „Klio” 2011, vol. 18, no. 3.
Dudek A., Gryz R., Komuniści i Kościół w Polsce (1945-1989), Kraków 2006.
Gabański S., Well! Zapiski kleryka-żołnierza (1965-1967), introduction and ed. J. Marecki, Krakow 2013.
Hare J., Mundur zamiast sutanny, Kraków 2019.
Janowski J., Alumni-Soldiers. Elements of seminary formation in the consciousness of alumni-soldiers based on the analysis of personal documents, Świdnica 2007.
Jarosz D., Miernik G., Conscription, conscription 'Prussian discipline', desertions. Introduction to research on the social history of military service in Stalinist Poland (1950-1955), “Poland 1944/45-1989. Studies and Materials” 2018, XVI.
Kaczmarska P., Generalny Dziekanat Wojska Polskiego w latach 1945-1964, „Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego” 2010, no. 3.
Kajetanowicz J., Polskie wojska lądowe w latach 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne, uzbrojenie, Toruń 2005.
Kałuża K., Baczność kocie! Czyli o tym jak to w wojsku bywało, Brzezia Łąka 2020.
Kazmierska K., Pałka J., Żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. Oral histories, Łódź 2018.
Komorowski K., Methodological reflection for the study of the LWP, “Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2011, 12 (63)/1.
Komorowski K., Problemy badawcze Siły Zbrojnych RP-PRL, [in:] Wojsko w Polsce „Ludowej”. Studia i materiały IPN, ed. R. Klementowski, J. Nowosielska-Sobel, P. Piotrowski, G. Strauchold, Wrocław 2014.
Kowalski L., Generałowie, Warsaw 1992.
Kowalski L., Jaruzelski. Generał ze skazą. Biografia wojskowa generała armii Wojciecha Jaruzelskiego, Poznań 2012.
Kozerawski D., Wyższe szkolnictwo wojskowe w Polsce w latach 1947-1967, Warsaw 2005.
Kuropieska J., Back in Service, Warsaw 1984.
Kuropieska J., From October to March, Warsaw 1994.
Kuropieska J., Unforeseen Adventures, Krakow 1988.
Kuropieska J., Wspomnienia z lat 1956-1968, cz. 2: Od października do marca w siłach zbrojnych (Memories from 1956-1968, part 2: From October to March in the armed forces), Polska Warsaw 1994.
Larysz P., Służba wojskowa alumnów Śląskiego Seminarium Duchownego w latach 1959-1978, Katowice 2009.
Lesiński A., Służba wojskowa kleryków w PRL 1959-1980, Olsztyn 2010.
Lesiński A., Wojskowa służba alumnów w PRL, „Czasy Nowożytne” 1999, vol. VI.
Leszkowicz T., Spadkobiercy Mieszka, Kościuszko i Świerczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pamięci historycznej, Warsaw 2022.
Mundur i sutanna, ed. S. Pawłowski, Theological Institute of the Missionary Fathers, Krakow 1998.
Myszor J., Służba wojskowa alumnów Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie w latach 1959-1979, [in:] Wojskowa służba śląskich duchownych w latach 1918-1980, ed. Z. Kapała, J. Myszor, Katowice 1999.
Nalepa E. J., Officers of the Soviet Army in the Polish Army 1943-1968, Warsaw 1995.
Pałka J., Polskie wojska operacyjne w Układzie Warszawskim, Warsaw 2022.
Piontek P., Wesołowski M., Generalny Dziekanat Wojska Polskiego w latach 1945-1989, Warsaw 2006.
Piotrowski P., Służba wojskowa jako forma represji politycznej w Ludowym Wojsku Polskim (Military Service as a Form of Political Repression in the People's Polish Army), [in:] Inteligentna forma internowania. Exercises and Appointments to the People's Army of Poland as a Form of Repression after 13 December 1981, ed. G. Majchrzak, Warsaw 2016.
Piotrowski P., Służba wojskowa kleryków na przykładzie 56. Batalionu Ratownictwa Terenowego w Brzegu (1966-1980) [in:] Represje wobec Kościoła katolickiego na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie 1945-1989, ed. S.A. Bogaczewicz, S. Krzyżanowska, Wrocław 2004 (series “Studies and Materials”, vol. 4).
Pióro T., Armia ze skazą. W Wojsku Polskim 1945-1968 (memoirs and reflections), Warsaw 1994.
Ruszar J.M., Red Spiders. Dziennik żołnierza LWP, ed. schol. K. Dworaczek, J. Jędrysiak, Warsaw 2017.
Setlak A., Służba wojskowa w PRL i jej ocena w wypowiedziach alumnów i kapłanów rezerwistów. A historical and sociological study on the example of Bartoszyce, Olsztyn 1995.
Stefaniak E., Byłem oficerem politycznym LWP, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007.
The Military in "People's" Poland. Studies and materials of the IPN, ed. R. Klementowski, J. Nowosielska-Sobel, P. Piotrowski, G. Strauchold, Wrocław 2014.
Tomaszewski J., Sowietyzacja Wojska Polskiego w latach 1943- 1956, Wrocław 2012.
Internet
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/alumn;4007552.html [accessed 15.06.2024].
https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/82063,Jerzy-Popieluszko-kleryk-i-zolnierz.html [accessed 5.06.2024].
https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/patenty-oficerskie-dla-ksiezy-3 [accessed 5.06.2024].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Authors
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
