MODELE WDRAŻANIA BUDŻETÓW OBYWATELSKICH W POLSCE JAKO PRZYCZYNEK SŁUCHANIA ORGANIZACYJNEGO POTRZEB MIESZKAŃCÓW: RÓŻNORODNOŚĆ PRAKTYK I KONSEKWENCJE LEGISLACYJNE
DOI:
https://doi.org/10.34739/maj.2025.04.02Słowa kluczowe:
budżet obywatelski, samorząd terytorialny, partycypacja społeczna, implementacja, zarządzanie publiczne, legislacja lokalna, jednostki samorządoweAbstrakt
Budżet obywatelski, określany również jako budżet partycypacyjny, jest realizowany w Polsce od 2011 roku. Wówczas po raz pierwszy został wprowadzony w mieście Sopocie. Od tamtej pory mechanizm ten zyskał znaczną popularność i został zaadaptowany przez liczne jednostki samorządu terytorialnego. W 2018 roku nastąpiła istotna zmiana prawna, w wyniku której budżet obywatelski stał się obowiązkowym elementem zarządzania w miastach na prawach powiatu, tracąc swój dotychczas fakultatywny charakter. Niniejszy artykuł podejmuje próbę analizy zróżnicowania w organizacji i wdrażaniu budżetów obywatelskich w wybranych jednostkach samorządowych w Polsce. Przedmiotem rozważań są zarówno różnice proceduralne, jak i strukturalne, które wpływają na efektywność funkcjonowania tego instrumentu partycypacji społecznej. Wskazane zostają czynniki determinujące odmienne praktyki implementacyjne, wynikające z uwarunkowań lokalnych oraz specyfiki poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Celem opracowania jest identyfikacja i systematyzacja tych rozbieżności oraz ocena ich konsekwencji dla jakości i skuteczności realizacji budżetów obywatelskich. Przedstawiona analiza przyczynia się do pogłębienia wiedzy na temat praktyk wdrożeniowych i możliwości optymalizacji mechanizmów partycypacyjnych w polskim systemie samorządowym.
Pobrania
Bibliografia
Bartocci, L., Grossi, G., Mauro, S.G., Ebdon, C. (2023). The journey of participatory budgeting: a systematic literature review and future research directions, International Review of Administrative Sciences, 89(3).
Błaszak, M. (2019). Budżet obywatelski w Polsce i dylematy z nim związane, Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny, 81(3).
Brol, M., Derlukiewicz, N. (2023). Budżet obywatelski w największych polskich miastach-perspektywa urzędników, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Dubicki, P. (2021). Budżet obywatelski jako element partycypacji społecznej, Studia z polityki publicznej, 8(1).
Jaśkowiec, D. (2021). Budżet obywatelski w jednostkach samorządu terytorialnego jako specyficzny rodzaj referendum lokalnego, Studia Politologica, 336(26), 141-149.
Jurek, K. (2023). Dialog i partycypacja obywatelska na poziomie lokalnym na przykładzie miasta Krakowa, Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, 4(49), 49-59, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.5169.
Jurek, K. (2025). Contemporary Use of Innovation in the Context of TSL Business Management. Studia i Materiały Wydział Zarządzania Uniwersytet Warszawski, 2025(1), 65-74, https://doi.org/10.7172/1733-9758.2025.42.6.
Kębłowski, W. (2014). Budżet partycypacyjny. Ewaluacja, Warszawa: Instytut Obywatelski.
Kociuba, D., Rabczewska, K. (2019). Rola budżetów partycypacyjnych w zagospodarowaniu przestrzeni publicznych polskich miast – studium przypadku Lublina, Studia Regionalne i Lokalne, nr 2(76).
Kraszewski, D., Mojkowski, K. (2014). Budżet obywatelski w Polsce, Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego.
Krześ, A. (2014). Budżet obywatelski jako inicjatywa wspierająca postawę społeczeństwa obywatelskiego, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 341, 93-94.
Lenart-Gansiniec, R. (2021). Systematyczny przegląd literatury w naukach społecznych. Przewodnik dla studentów, doktorantów i nie tylko.
Leśniewska-Napierała, K. (2019). Budżet obywatelski jako nowy instrument partycypacji społecznej na obszarach wiejskich w Polsce (Participatory budgeting as a new instrument of social participation in Poland’s rural areas), Studia Obszarów Wiejskich, 53, 77-78.
Misiejko, A. (2020). Budżet obywatelski w praktyce samorządów, Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer.
Mucha, A. (2018). Zróżnicowanie zwycięskich projektów budżetu obywatelskiego w latach 2013-2016 w polskich miastach, Prace Geograficzne, 154.
Pistelok, P. (2019). Dąbrowski budżet partycypacyjny – model 2.0, W: P. Pistelok, B. Martela (red.), Raport o stanie polskich miast. Partycypacja publiczna, Warszawa–Kraków: Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR.
Podgórska-Rykała, J. (2019). Budżet obywatelski a budżet partycypacyjny. Dwa rozwiązania dla jednego miasta w konsekwencji nowelizacji prawa samorządowego, Roczniki Administracji i Prawa, XIX (zeszyt specjalny).
Pytlik, B. (2017). Budżet partycypacyjny w Polsce. Ewolucja i dylematy, Studia z Polityki Publicznej, 4, 1(13).
Radzioch, J. (2020). Funkcjonowanie budżetu partycypacyjnego we Wrocławiu w latach 2013–2019, W: H. Gawroński, K. Ol-szewska, K. Sidorkiewicz, K. Starańczak, Ekonomiczne i społeczne aspekty rozwoju samorządu terytorialnego w Polsce, Elbląg.
Regulamin Budżetu Obywatelskiego, https://decyduje.lublin.eu/pl/budzet-obywatelski-l/portal/regulamin-bo/.
Reszel, M. (2022). Ograniczenia budżetów obywatelskich w miastach na prawach powiatu w Polsce, Academy of Management, 6(1).
Rybińska, D. (2018). Instytucja budżetu obywatelskiego jako narzędzia rozwoju samorządu lokalnego, Finanse i Prawo Finansów, 1 (17).
Serzysko, E. (2014). Standardy procesów budżetu partycypacyjnego w Polsce, Warszawa: Fundacja Stocznia.
Shah, A. (red.) (2025). Participatory budgeting, Washington: The International Bank for Reconstruction and Development, The World Bank.
Sobol, A. (2017). Budżet obywatelski jako narzędzie rozwoju lokalnego, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 316.
Sorychta-Wojszczyk, B. (2015). Uwarunkowania wykorzystania budżetu obywatelskiego w administracji publicznej w Polsce, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie, 78.
Uchwała nr XIX/277/2020 Rady Miejskiej w Świebodzinie z dnia 29 czerwca 2020 r. w sprawie wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego oraz zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji społecznych do budżetu obywatelskiego w ramach Budżetu Obywatelskiego Gminy Świebodzin
Uchwała nr XXXV/903/20 Rady Miasta Krakowa z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie Regulaminu budżetu obywatelskiego Miasta Krakowa.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz.U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95.
Zarządzenie nr B.0050.7.2024 Burmistrza Miasta Bierunia z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dot. wskazania zadań do Zielonego Budżetu miasta Bierunia.
Zasady i tryb Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego 2024, załącznik do uchwały nr LXXI/1477/ VIII/2023 Rady Miasta Poznania z dnia 28 marca 2023 r.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Management and Administration Journal
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
