W naszych czasach cywilizacja sprzyja różnorakim kłamstwom i dawaniu im wiary przez ludzi. Zachwiało się wiele prawd, zdawałoby się odwiecznych. Skoro one się zachwiały, to prawda jest stała się bardziej kwestionowalna… Nowe zjawiska weszły do bardzo podstawowych elementów porządku świata: sposobu przekazywania życia, rozróżnienia płci, definicji małżeństwa, definicji śmierci, jedyności naszego serca i innych organów. Decyzje polityczne, także gospodarcze, są często trudne do zrozumienia. Nastąpił zanik autorytetów i uznawania wagi nauki. Może poszukiwanie oparcia w tej sytuacji prowadzi do patrzenia na własny naród jako wielki i bezgrzeszny, również do chęci uczynienia go wspanialszym, nawet do idei karania takich, którzy by o nim mówili coś złego. W sprawach bieżących i przyszłych często wierzy się w jakże miłe obietnice populistyczne, niekoniecznie prawdziwe.
Prawa autorskie (c) 2026 Authors https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Kształtowanie się pozycji RMF FM na rynku w początkach działalności
Radio RMF FM było pierwszym komercyjnym nadawcą na polskim rynku radiowym po transformacji ustrojowej, do któ rej doszło w 1989 roku. Był to czas kształtowania się systemu medialnego po przełamaniu monopolu Polskiego Radia. Radiofonia komercyjna w odróżnieniu od państwowej od początku musiała zarobić na swoje funkcjonowanie. Równolegle z powstaniem komercyjnych nadawcó w radiowych kształtował się również rynek reklamowy.
„Stosunki międzyludzkie” oraz warunki bytowe jako główne czynniki wpływające na dyscyplinę w Siłach Zbrojnych PRL w latach 80. XX w. Zarys zagadnienia
Artykuł jest próbą uchwycenia społecznego kontekstu odbywania służby wojskowej w jednostkach wojskowych Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) w latach 80. XX w. Prezentuje zarys relacji pomiędzy żołnierzami służby zasadniczej a kadrą zawodową. Celem artykułu jest ukazanie dramatu młodych ludzi, którzy nie byli w stanie poradzić sobie psychicznie z ciężkimi warunkami odbywania służby zasadniczej w Ludowym Wojsku Polskim (LWP). Jednocześnie przedstawiam liczne nieprawidłowości oraz niedomagania, z jakimi borykało się kierownictwo wojskowe.
"SENIOR CELEBRYTA” – edukacja artystyczna seniorów w ujęciu obserwacyjnym i teoretycznym
W artykule ukazano proces aktywności i rozwój artystyczny seniorów uczestniczących w projektach artystycznych. Na podstawie obserwacji uczestniczącej i analizy teoretycznej przedstawiono wpływ sztuki na dobrostan, ekspresję i poczucie tożsamości osób w wieku senioralnym. Celem tego artykułu jest przedstawienie refleksji z obserwacji warsztatów artystycznych z udziałem seniorów oraz ich interpretacja w świetle samorealizacji przez sztukę.
VI Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Społeczeństwo w wojsku, wojsko w społeczeństwie w XIX-XXI w. Relacje i procesy w ujęciu interdyscyplinarnym" (Dęblin, 5–6 czerwca 2025 r.)
Józef Wittlin w Ameryce. Klasycznie obcy – recenzja książki Jacka Hajduka
Jednym z najważniejszych instrumentów sprawowania władzy przez partię komunistyczną w Polsce była nomenklatura kadr, która pozwalała kontrolować politykę kadrową PZPR i budować zaplecze społeczne dla komunistycznej władzy. Nomenklatura nieformalnie funkcjonowała od przejęcia władzy przez PPR w 1944 roku. W latach 1949-1989 miała wymiar normatywny ustanowiony przez PZPR. Obejmowała u schyłku okresu PRL blisko 280 tys. stanowisk w państwie, któ re wymagały zatwierdzenia przez rządzącą partię. Tradycja komunistycznej nomenklatury kadr stała się niechcianym dziedzictwem, któ re wpływa na życie społeczne i gospodarcze Polski doby obecnej.
Dawna inteligencja u progu komunizmu – kryzys etosu
Z perspektywy historycznej ukazano funkcjonowanie polskiej inteligencji do koń ca II wojny światowej, by na tym tle przedstawić przyczyny kryzysu inteligenckiego etosu w początkach systemu komunistycznego na ziemiach polskich. Esej przynosi również przykładowy portret tych, którzy z ramienia nowego systemu występowali w roli tzw. werbowników, jak i reprezentantów dawnej inteligencji, którzy z rozmaitych powodów mniej czy bardziej ściśle związali się z komunistami.
Na progu „nowego”. Świat akademicki w Polsce w obliczu przejmowania władzy przez komunistów (do początków 1947 r.). Kilka głosów prasowych
Nowa komunistyczna władza w Polsce po 1944/1945 r. zmierzała do całościowej przebudowy przejętego przez nią kraju. Świat akademicki nie mógł stanowić tutaj żadnego wyjątku, gdyż od tzw. "walki o dusze młodzieży", tj. od ideologicznego formowania młodego pokolenia, w dużym stopniu zależała przyszłość/pomyślność tamtejszego państwa. Rządzącym nigdy do koń ca nie udało się zniszczyć uniwersyteckiego etosu, chociaż próbowano intensywnie, zwłaszcza w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Zmiany planowane w tytułowej przestrzeni propagowali różni działacze polityczni, przyznający sobie statut uczonych. Kilka uwag zgłaszanych przez nich na łamach prasy - stanowi treść niniejszego artykułu.
„Będziemy pomagać Amerykanom”. Młodzieżowa konspiracja antykomunistyczna na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1947–1956
W 1947 r. przyśpieszyły zmiany realiów systemowych w sowietyzowanej Polsce. Zorganizowana konspiracja antykomunistyczna zanikała za sprawą amnestii ogłoszonej po wyborach do Sejmu Ustawodawczego oraz działań aparatu bezpieczeństwa. Zjawisko to nastąpiło także na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, a podziemie zlikwidowano do 1948 r. W latach stalinizmu w regionie powstało kilkadziesiąt nowych organizacji konspiracyjnych utworzonych głównie przez ludzi młodych. Były to grupy niewielkie, słabo zorganizowane i efemeryczne. W warunkach niestabilności w relacjach międzynarodowych i stałego zagrożenia wojną światową część z nich nastawiała się na zbrojne wystąpienie przeciwko komunistycznym władzom. Równolegle funkcjonowały struktury konspiracyjne skoncentrowane na samokształceniu i prowadzeniu akcji propagandowych, a także próbujących połączyć obie formy oporu.
Prawa autorskie (c) 2025 Authors https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Selected aspects from the everyday life of the Second Republic before the outbreak of war in 1939
The year 1939 functions in Polish historiography as annus terribilis, i.e. primarily the moment when the Second World War began. This does not change the fact that before September 1939, Polish society, apart from the threat of conflict, functioned within the framework of some everyday life. This text is about selected aspects of that everyday life.
Spółdzielczość Południowego Podlasia w XIX wieku – do 1939 r.
W artykule przedstawiono oddziaływanie idei spółdzielczej powstawanie pierwszych spółdzielni różnych typów (głównie oszczędnościowo-pożyczkowych, spożywców, rolniczo-handlowych, mleczarskich i innych) na Południowym Podlasiu u schyłku X IX w. a ż po 1939 r. Spółdzielnie, wyrastające z wcześniejszej tradycji filantropijnej, stanowiły przejaw samoorganizacji społeczności lokalnych dla zaspokajania wielu potrzeb bytowych, kształtowały działaczy gospodarczo-społecznych, uczyły zaradności, przedsiębiorczości i współpracy dla wspólnego dobra.
Prawa autorskie (c) 2025 authors https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Komunikacja w kontekście działalności OPOPP przy Stowarzyszeniu AGAPE w Lublinie
Celem artykułu jest przedstawienie aktywności komunikacyjnej w kontekście działalności Stowarzyszenia AGAPE w Lublinie i funkcjonującego przy nim Ośrodka Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Skuteczne udzielanie pomocy i wsparcia osobom poszkodowanym wymaga spójnej strategii komunikacyjnej na płaszczyźnie interpersonalnej i społecznej, co realizowane jest przez organizację pozarządową.
Somatic sympathy jako podstawa uniwersalnej etyki. Perspektywa Critical Human-Animal and Media Studies (CHAMS)
Badania nad mediami do tej pory poświęcały niewiele miejsca krytycznej refleksji nad relacją człowieka z innymi istotami żywymi – dotyczy to również cierpienia zadawanego zwierzętom. Stan badań w tym obszarze odzwierciedla społeczno-kulturowy stosunek do zwierząt, oparty na skrajnie antropocentrycznych uzasadnieniach. Taki sposób ujęcia tematu wpływa na przekaz medialny, utrwala antropocentryczne podejście do kwestii relacji człowiek–zwierzę, co z kolei jeszcze wyraźniej konstytuuje praktyki społeczne i idee dotyczące zwierząt, ich statusu i sensu ich cierpienia. Celem niniejszego artykułu jest odniesienie się do subdyscypliny Krytycznych Studió w nad relacją Człowiek –Zwierzęta w Mediach (CHAMS) poprzez zastosowanie kategorii somatic sympathy Ralpha R. Acampory, zarówno w odniesieniu do metody badań nad relacjami człowieka z innymi bytami o żywych ciałach i mediach, jak i w celu większego zaangażowania mediów i społeczności dziennikarskiej w prezentację i promocję postaw ludzkich, które przełamują paradygmat antropocentryczny wobec innych istot ożywionych i nieożywionych.
Krytyczne Studia nad relacją Człowiek-Zwierzęta w Mediach
Wpływ sztucznej inteligencji na infosferę – wybrane zagadnienia
Celem niniejszego artykułu była konfrontacja wygenerowanych przez ChatGPT treści dotyczących wpływu SI na infosferę z aktualnie prowadzoną refleksją na ten temat, w kontekście wybranych zagadnień. Artykuł został podzielony na dwie części. W pierwszej części zostały zadane pytania programowi ChatGPT, któ re dotyczyły: rozumienia infosfery, wpływu sztucznej inteligencji na infosferę oraz potencjalnych zagrożeń , jakie mogą do niej się odnosić za sprawną wykorzystania technologii SI. W drugiej części odpowiedzi udzielone przez ChatGPT zostały zestawione z obecnie dyskutowanymi wybranymi przykładami stosowania SI w infosferze.
Tomasz Leszkowicz, Spadkobiercy Mieszka, Kościuszki i Świerczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pamięci historycznej, Warszawa 2022, 787 ss.
Ostatnie pobory, czyli stosunek kadry zawodowej Ludowego Wojska Polskiego do alumnów Wyższych Seminariów Duchownych odbywających zasadniczą służbę wojskową w okresie PRL w końcu lat siedemdziesiątych XX w. Zarys problematyki
Artykuł jest próbą analizy stosunku kadry zawodowej do alumnów odbywających zasadniczą służbę wojskową w okresie PRL w końcu lat siedemdziesiątych XX w. Opisuje trudy żołnierskiego życia, stosowanie regulaminów wojskowych, które w przypadku kleryków były wyjątkowo surowe. Jednocześnie przedstawia metody, jakie stosowano wobec alumnów, aby doprowadzić do ich wystąpienia z seminarium. Autor prezentuje przede wszystkim zmasowaną propagandę prowadzoną głównie przez oficerów politycznych LWP, kierowaną przeciw Kościołowi katolickiemu w Polsce. Jednocześnie przedstawia zaangażowanie w ten proces kadry dowódczej, której metody postępowania wobec alumnów mogły doprowadzić do osłabienia autorytetu wojska w społeczeństwie.
Najwyższy człowiek świata. O Józefie Czapskim Adama Zagajewskiego
Prawa autorskie (c) 2024 authors https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Początki działalności radia RMF FM w Polsce
W 2024 roku mija 25 lat od demokratycznych przemian, które miały miejsce w Polsce. Jedną z konsekwencji transformacji ustrojowej 1989 roku było powstanie mediów niezależnych od władz państwowych. Wyłonił się rynek nie tylko wolnych gazet i czasopism, ale również mediów elektronicznych. W pierwszej kolejności powstawały prywatne rozgłośnie radiowe. Pierwszą stacją radiową, która złamała monopol Polskiego Radia było Radio Małopolska FUN – późniejsze RMF. Niniejszy artykuł przedstawia uwarunkowania polityczne, gospodarcze i społecznie okresu „rodzenia się” niezależnej, prywatnej radiofonii i całego systemu medialnego w Polsce. Autor skupia się na otoczeniu prawnym, któ re początkowo uniemożliwiało powstawanie tego segmentu. Opisuje działania twórców radia RMF podejmowane w celu przełamania biurokratycznych ograniczeń , w tym wykorzystywanie luk prawnych i często sprzecznych interpretacji, forteli, któ re doprowadziły do powstania radia. Drugim aspektem jest budowanie zespołu redakcyjnego i programu. Do tworzenia oferty wykorzystywano badania rynku, a później słuchalności, co było na tamtym etapie zupełnym novum. Przenoszono do polskiej rzeczywistości doświadczenia radiofonii zagranicznej, głównie francuskiej. Niniejszy artykuł pokazuje realia rodzącego się rynku radiofonii w Polsce z perspektywy pierwszej niezależnej od władz, komercyjnej stacji Radia Małopolska FUN – RMF.
Instytut Literacki w Paryżu to nie tylko miejsce tradycji literackich, ale także dom dla licznych zwierząt, głównie cocker spanieli angielskich. Psy, koty, ptaki – wszystkie odgrywały istotną rolę w życiu mieszkańców Maisons-Laffitte. Zwierzęta były traktowane jak członkowie rodziny, a ich obecność i rola były uwieczniane na zdjęciach czy w personalizowanych ozdobach w przestrzeniach Instytutu. Silne przywiązanie do zwierząt, antropomorfizacja, troska o ich dobrostan i emocje, to wszystko znalazło odzwierciedlenie w codziennym życiu oraz korespondencji między mieszkańcami. Uczucie przywiązania do zwierząt było niezwykle silne, co wyrażało się w trosce o ich zdrowie i emocjonalnych reakcjach na ich śmierć. Liczne fotografie zwierząt były „deklaracją” więzi między właścicielami a pupilami. Dodatkowo ozdoby w Instytucie świadczyły o głębokim związku ze zwierzętami, materializując pamięć o nich. Artykuł ma na celu analizę relacji członków Instytutu Literackiego i ich współpracowników ze zwierzętami w siedzibach instytucji. Pytania badawcze obejmują kwestie roli zwierząt w życiu mieszkańców, zwłaszcza Jerzego Giedroycia, czy według współpracowników zwierzęta były integralną częścią „Kultury” oraz jakie cechy wyróżniały poszczególne zwierzęta.
Prawa autorskie (c) 2024 authors https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
„Być Andrzejem Małkowskim swoich czasów” – historia i dziedzictwo polskiego skautingu oraz problem wartości harcerskich w „Bratnim Słowie” w latach 1980–1981
Problem poglądów Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego na temat znaczenia tradycji i historii ruchu harcerskiego oraz odnowy ideowej ZHP poruszanych w artykułach opublikowanych w czasopiśmie „Bratnie Słowo” w latach 1980-1981 nie był dotychczas omawiany w nauce polskiej. Artykuł stawia sobie za cel rekonstrukcję tego zagadnienia w perspektywie ogólnej kondycji Związku Harcerstwa Polskiego w początku lat 80. XX w.
Kręgi Instruktorów Harcerskich im. A. Małkowskiego
Samoloty szkolne w lotnictwie polskim w okresie wojny 1918-1920
W artykule poruszono problemy doboru właściwego samolotu do realizacji szkolenia lotniczego, w tym aspekty związane z unifikacją sprzętu do szkolenia lotniczego w początkach rozwoju lotnictwa wojskowego na ziemiach polskich. Artykuł zawiera także charakterystyki i dane techniczne samolotów wykorzystywanych do szkolenia lotniczego w latach 1918-1920. Wyposażenie szkół w odpowiednie samoloty było dużym problemem w szkoleniu pilotów wojskowych i wpływało na jakość i bezpieczeństwo szkolenia. Autor pojął próbę odpowiedzi na pytanie, jak różnorodność maszyn zastosowanych w latach 1918-1920 wpływała na szkolenie pilotów wojskowych.
Werbalne aspekty dzielenia się: szkic z praktyk oralnych
Celem opracowania jest omówienie praktyk werbalnych stanowiących integralną część zjawiska dzielenia się w społeczeństwach nomadycznych łowców-zbieraczy. Odwołując się do (funkcjonującego w literaturze antropologicznej) rozróżnienia dwóch trybó w dzielenia się (dzielenie się na żądanie i dawanie bez żądania), autor wskazuje, że pod uwagę trzeba też brać różnice między strategiami komunikacyjnymi poszczególnych społeczności (nastawionymi na ograniczoną konfrontację albo jej unikanie). Omawia ich funkcjonowanie w kontekście praktyk podtrzymywania gotowości do dzielenia się, „ochładzania serc”, formułowania roszczeń i odmawiania ich spełniania.
Czasopisma na temat obszaru poradzieckiego w Polsce w latach 1989-2013
W artykule podjęto próbę opisu segmentu czasopism dotyczących Rosji, państw Europy Środkowo-Wschodniej, Azji Centralnej i Kaukazu Południowego w latach 1989-2013, czyli przed agresją militarną Rosji na Ukrainę. Prawie cały omawiany obszar w dużej części XX wieku wchodził bezpośrednio w skład Związku Radzieckiego lub podlegał pośredniej zależności polityczno-militarnej w ramach Układu Warszawskiego. Państwa Europy Wschodniej, Azji Centralnej i Kaukazu Południowego również współcześnie stanowią przedmiot zainteresowania Federacji Rosyjskiej. Większość ważnych wydarzeń politycznych, ekonomicznych i społecznych, zarówno w Rosji, jak i w innych państwach obszaru postsowieckiego, wpływa na naszą sytuację geopolityczną, głównie w kontekście bezpieczeństwa zewnętrznego Polski i umacniania jej pozycji w regionie Europy Środkowo-Wschodniej oraz w Unii Europejskiej. W części drugiej artykułu wymienione zostały cechy wspólne omawianych pism. W kilku wyodrębnionych grupach opisano poszczególne periodyki. Podjęta została też próba oceny znaczenia omawianego segmentu czasopism w procesie wypracowywania koncepcji kształtujących politykę wschodnią polskiego rządu w omawianym okresie.
Kulturowe wyznaczniki wizerunku nowoczesnej Polki w czasopiśmie „Kobieta w Domu i Salonie”
Międzywojenna prasa dla Polek wypełniała misję edukacyjną i wychowawczą. Na rynku znajdowały się czasopisma dla różnych czytelniczek. Przypadek periodyku „Kobieta w Domu i Salonie” potwierdzał dążność do pozyskania odbiorczyń , którym oferowano wizję nowoczesnej Polki. Czytelniczka otrzymywała przekaz, zawierający odwołania do wartości, jak tradycjonalizm, wiara religijna, rodzimość, kultywowanie przeszłości, zachowawczość. W publicystyce ujawniała się gotowość do umiarkowanego korygowania stereotypów płci i do łagodnego modernizowania obyczajowości. Nowoczesna Polka miała być osobą odpowiednio przygotowaną do pełnienia ról społecznych żony, matki, opiekunki, wychowawczyni młodego pokolenia.
IV Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Społeczeństwo w wojsku, wojsko w społeczeństwie w XIX i XX wieku. Relacje i procesy w ujęciu interdyscyplinarnym” (15-16 czerwca 2023 r., Dęblin)
Prawa autorskie (c) 2023 Tempus https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0
Alicja Urbanik-Kopeć, Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym, Wydawnictwo Czarne, Warszawa 2022
Korespondencja Jerzego Giedroycia z Zygmuntem Hauptem
Co historykowi do katastrof? Wspomnienie Czarnobyla, 1986
Wacław Roman Wegnerowicz (1883-1950). Żołnierz, publicysta, dyplomata – przyczynek do biografii
Artykuł traktuje o losach Wacława Romana Wegnerowicza i jego służbie ojczyźnie. Zapisał się na kartach historii jako żołnierz, publicysta, dyplomata. W swej wędrówce zawodowej przemierzył Europę, Bliski Wschód, a u kresu swego życia osiadł w Ameryce Północnej. Jego kariera zawodowa na różnych płaszczyznach była barwna oraz obfitująca w relacje z ważnymi i znaczącymi osobistościami. Praca w dyplomacji zajmowała jednak najwięcej miejsca w życiu Wegnerowicza. Skierowany do pracy w służbie konsularnej, piastował kolejno kierownicze stanowiska w konsulatach w Marsylii, Stambule i w Treście. Ostatnie lata życia spędził w Kanadzie, działając czynnie dla sprawy polskiej.