Przypadki gramatyczne: O dopełniaczu w języku polskim

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest zagadnieniu przypadków gramatycznych, ze szczególnym uwzględnieniem dopełniacza w języku polskim. Pierwsza część artykułu przedstawia przypadek gramatyczny jako zjawisko językowe: kreśli tło historyczne towarzyszące rozpoznaniu tego zjawiska jako kategorii gramatycznej charakterystycznej dla grup imiennych, skupia się na funkcji i formie przypadków gramatycznych, oraz opisuje niektóre rozróżnienia i klasyfikacje przypadków w różnych (klasycznych i współczesnych) językach z rodziny praindoeuropejskiej. W dalszej części artykułu znajduje się zwięzły opis rodzajów dopełniacza, które występują w języku polskim, w podziale na dopełniacz przyrzeczownikowy i przysłowny. Charakterystykę tego przypadka uzupełniają typowe konteksty i przykłady użycia zaczerpnięte z literatury. Ostatnia część artykułu dotyczy dopełniacza ujemnego, czyli zjawiska zastępowania dopełnienia w bierniku (w zdaniach oznajmujących) przez dopełnienie w dopełniaczu (w zdaniach z zaprzeczeniem). Dopełniacz ujemny we współczesnym języku polskim wykazuje tendencję do zaniku.