Wyrażenia przyimkowe używane zamiast morfologicznie wyrażanego dopełniacza i celownika (na podstawie północnowschodnich gwar języka polskiego, potocznego języka niemieckiego i angielskiego)

Abstrakt

Artykuł omawia wybrane przykłady wzajemnych współzależności między wyrażeniami przyimkowymi i przypadkami (dopełniacz i celownik), które są wyrażane morfologicznie. Sekcja Pierwsza zwięźle zaznajamia Czytelnika z koncepcją przyimków na podstawie danych z polskiego i angielskiego. Przyimki w obu językach wykazują podobieństwa i różnice. Ponieważ w języku polskim, przyimki rządzą przypadkami, dalsze analogie dotyczą języka polskiego i niemieckiego (który podobnie do angielskiego jest językiem germańskim). Sekcja Druga skupia się na zastępowaniu celownika wyrażeniem z przyimkiem dla, który rządzi dopełniaczem. Zjawisko to jest charakterystyczne dla północno-wschodnich gwar języka polskiego na Podlasiu (szczególnie w okolicach Białegostoku i Suwałk) i Kresach Wschodnich. W tych samych gwarach języka polskiego zaobserwowano odwrotną tendencję. Przejawia się ona tym, że konstrukcja dla + dopełniacz jest zastępowana morfologicznie wyrażanym celownikiem (z powodu hiperpoprawności). Wzajemne oddziaływanie obu przypadków jest także dostrzegalne w potocznym niemieckim, w którym morfologicznie wyrażany dopełniacz jest
zastępowany wyrażeniem przyimkowym z von ‘od, z’ + celownik. Zjawisko to jest omówione w Sekcji Trzeciej. W Sekcji Czwartej przytoczone zostały dalsze przykłady wzajemnych podobieństw i różnic między wyrażeniami z dopełniaczem, celownikiem i przyimkami w niemieckim i angielskim.