De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
e-ISSN: 2450-5005 DOI: 10.34739/dsd Punktacja MEiN: 40
Podejście do usprawnienia systemu zarządzania transformacją cyfrową
Cel: Opracowanie modelu koncepcyjnego Systemu Zarządzania Transformacją Cyfrową (DTMS) integrującego procesy cyfryzacji z planowaniem obronnym opartym na zdolnościach. Badanie an-alizuje transformację cyfrową obrony Ukrainy (2014–2025), dokumentując osiągnięcia i proponując wyma-gania dla przyszłego zintegrowanego systemu zarządzania. Praca odnosi się do problemu „mozaikowej au-tomatyzacji" wynikającej z oddolnych inicjatyw wolontariackich oraz analizuje przesunięcie współczesnego konfliktu w stronę wojny kognitywnej, gdzie cele strategiczne obejmują kształtowanie własnej świado-mości sytuacyjnej i manipulowanie procesem decyzyjnym przeciwnika. Hipoteza: Skuteczna transformacja cyfrowa obrony wymaga systematycznej integracji zarządzania z Joint Capa-bilities Integration and Devel-opment System (JCIDS). Integracja ta, wsparta architekturą korporacyjną, tworzy asymetryczną przewagę poprzez skrócenie cyklu decyzyjnego i wykorzystanie fuzji danych dla przewagi kognitywnej. Metody: Zas-tosowano podejście sys-temowe do analizy ekosystemów cyfrowych wdrożonych podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, w tym platform DELTA, Kropyva I inicjatywy „Armia Dronów", oceniając je według stand-ardów NATO (NAF) i DoDAF. Model DOTMLPFI-P wykorzystano do identyfikacji luk funkcjonalnych. Wyniki: Uzasadniono architekturę DTMS opartą na trzech filarach (Ludzie, Technologie, Procesy) i pięciu blokach funkcjonalnych. Zaproponowano federacyjny model zarządzania z repozytorium architektury. Wnioski: Sukces w nowoczesnej wojnie wielodomenowej zależy od strategicznego dostosowania innowacji cyfrowych do potrzeb operacyjnych. DTMS ułatwia przejście do elastycznych architektur sieciocentrycznych wspierających przewagę operacyjną w wojnie kognitywnej.
Prawa autorskie (c) 2026 De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
Instrumentalizacja migracji jako wyzwanie dla bezpieczeństwa granic Unii Europejskiej – przypadek Litwy
W 2021 roku instrumentalizacja migracji stała się jednym z istotnych wyzwań bezpieczeństwa dla trzech państw członkowskich Unii Europejskiej (UE), czyli Litwy, Polski oraz Łotwy. Zjawisko to zyskało szczególne znaczenie, w momencie gdy zostało uznane za zagrożenie hybrydowe mające na celu destabilizację wschodniej granicy NATO i UE. Instrumentalizacja przepływów ludności, rozumiana jako kierowanie ruchów migracyjnych na terytorium wybranych państw, stała się formą presji politycznej, zmuszając państwa człon-kowskie do pilnych działań w zakresie ochrony granic oraz koordynacji odpowiedzi na wyzwania humanitarne i bezpieczeństwa. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie problematyki instrumentalizacji migracji jako narzędzia wywierania presji politycznej, a także wpływu tego zjawiska na bezpieczeństwo granic Unii Euro-pejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem przypadku Litwy. Niniejsza analiza koncentruje się na wykorzysta-niu migracji w kontekście międzynarodowym oraz na konsekwencjach tego zjawiska dla państw członkow-skich UE. W ramach badań przeanalizowano sytuację na granicy litewsko-białoruskiej oraz środki podjęte przez Litwę w celu ochrony granicy i zapewnienia bezpieczeństwa własnym obywatelom. Dalsza część pracy poświęcona została ocenie skuteczności działań tego państwa w świetle przestrzegania prawa międzynarodo-wego oraz standardów humanitarnych. W badaniu zastosowano triangulację metodologiczną polegającą na po-łączeniu metody dogmatyczno-prawnej, metody porównawczej oraz desk research. Dane wykorzystane w ana-lizie pochodziły z licznych ośrodków analitycznych specjalizujących się w tematyce Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW), Instytutu Europy Środkowej (IEŚW) oraz Pol-skiego Instytutu Spraw Międzynarodowych (PISM). Analiza przykładu Litwy umożliwiła aktualną diagnozę sytuacji związanej z działaniami państw członkowskich UE w zakresie zwalczania instrumentalizacji migracji, a także uzupełnieniem dotychczasowych wyników badań.
Zbrodnie Rosji przeciwko ludzkości: problemy śledztwa i odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej
Artykuł podejmuje pogłębioną analizę kluczowych zagadnień dotyczących zbrodni wojennych popełnionych przez Federację Rosyjską na suwerennym terytorium Ukrainy w kontekście trwającej agresji militarnej. Ogromna skala i zakres tych naruszeń wymagają zdecydowanej reakcji prawnej. Artykuł wy-mienia i analizuje kilka kluczowych międzynarodowych porozumień i traktatów, które zostały bezpośrednio i rażąco naruszone przez państwo agresora. Dotyczy to zazwyczaj podstawowych założeń Konwencji Ge-newskich z 1949 r. i ich Protokołów Dodatkowych, w szczególności tych dotyczących ochrony ludności cywilnej, rannych żołnierzy i jeńców wojennych, a także postanowień Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK). Artykuł podkreśla, że naruszenia te nie są jedynie odosobnionymi incydentami, lecz stanowią element dostrzegalnego wzorca bezprawnego postępowania. Głównym wyzwaniem jest kluczowy problem przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH) i zapewnienia ochrony praw człowieka w trakcie wojny toczonej przeciwko Ukrainie. Niniejsza dyskusja osadzona jest w kontekście szczególnych trudności właściwych obszarom objętym konfliktem zbrojnym, takich jak ataki na infrastrukturę cywilną, ataki o charakterze nieukierunkowanym oraz umyślne naruszenia zasad rozróżniania i proporcjonalności.. W artykule rozważono praktyczne strategie, formułując zalecenia dotyczące gromadzenia dowodów dotyczących zbrodni wojskowych popełnionych przez wojska rosyjskie na terytorium Ukrainy. Skuteczne gromadzenie dowodów ma kluczowe znaczenie i musi być zgodne z międzynarodowymi standardami prawnymi, aby mogło być dopuszczone w sądzie. Kluczowe omówione metodologie obejmują dokumentację kryminalistyczną, cyfrowe przechowywanie dowodów (np. zdjęć satelitarnych, przechwyconych komunikatów, nagrań z mediów społecznościowych), zeznania ofiar i świadków oraz bezpieczne utrzymanie łańcucha dowodowego dla dowodów rzeczowych. Ostateczny cel tej skrupulatnej dokumentacji został sformułowany następująco: wykorzystanie tych dowodów w przyszłości do ścigania państwowych sprawców zbrodni wojskowych. Ten ambitny cel wykracza poza indywidualną odpowiedzialność żołnierzy i obejmuje potencjalne pociągnięcie państwa rosyjskiego i jego wysoko postawionych przywódców do odpowiedzialności przed trybunałami międzynarodowymi, takimi jak MTK, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) lub specjalnie utworzony trybunał ad hoc. Dlatego też nacisk położony jest na tworzenie solidnych podstaw prawnych, które zapewnią sprawiedliwość ofiarom i potwierdzą regułę, że nawet podczas wojny istnieją zasady, których należy przestrzegać.
Doskonalenie systemu zarządzania kryzysowego na podstawie doświadczeń powodzi w Polsce z 2024 r.
Praca ma celu przedstawienie propozycji doskonalenia polskiego systemu zarządzania kryzysowego w kontekście doświadczeń z powodzi, która miała miejsce w Polsce w 2024 r. Publikacja powstała na podstawie aktualnych badań, posiada aspekt poznawczy i praktyczny. Dotyka niezwykle is-totnego zagadnienia, to jest sposobu ochrony życia i zdrowia ludzi podczas powodzi. Metody badawcze: Podstawową metodą badawczą była jakościowa analiza empiryczna, przeprowadzona przy użyciu otwartych wywiadów pogłębionych. Wywiady przeprowadzono z przedstawicielami kadry kierowniczej administracji samorządowej i powiatowych centrów zarządzania kryzysowego, którzy pełnili swoje obowiązki służbowe podczas powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. Analizę empiryczną uzupełniono metodą teoretyczną, polegającą na krytycznym przeglądzie literatury przedmiotu oraz metodą wnioskowania deduk-cyjnego. Przedmiotem badań były formy wsparcia uznane za kluczowe w kontekście powodzi, która miała miejsce w Polsce we wrześniu 2024 r., a także katalog problemów i wyzwań ujawnionych podczas akcji ra-towniczych i pomocowych. Głównym celem badań było sformułowanie propozycji usprawnienia systemu zarządzania kryzysowego w przypadku powodzi, z uwzględnieniem doświadczeń i problemów zidentyfikowanych podczas wydarzeń z września 2024 r. W badaniu sformułowano dwa główne pytania badawcze: (1) Jakie były kluczowe problemy, z jakimi borykali się mieszkańcy obszarów dotkniętych powodzią we wrześniu 2024 r.? oraz (2) Jakiego rodzaju pomoc należy zapewnić, aby skutecznie zminimal-izować negatywne skutki tego zdarzenia? Główne wnioski: System zarządzania kryzysowego powinien uwzględniać regulację następujących kwestii: 1) szkolenia z zakresu reagowania kryzysowego dla pra-cowników placówek edukacyjnych i opiekuńczych, w których przebywają osoby małoletnie; 2) precyzyjne wyznaczenie miejsc ewakuacyjnych odpowiednich do rodzaju i skali zagrożenia; 3) organizacja tymczasowego zakwaterowania i miejsc zastępczych dla ofiar; 4) usprawnienia zapewniające szybką ocenę uszkodzonych budynków i pomoc w naprawach; 5) środki mające na celu szybkie przywrócenie infrastruktury i warunków sanitarnych; oraz 6) zwiększenie liczby personelu administracyjnego proporcjonalnie do skali kryzysu.
Bezpieczeństwo w warunkach multikryzysu: trendy i zmiany w wybranych globalnych i krajowych ocenach ryzyka w latach 2020–2025
Artykuł przedstawia wyniki analizy porównawczej globalnych i krajowych ocen ryzyka w latach 2020–2025, obejmujących okres tzw. multikryzysu związanego z pandemią COVID-19, kryzysem energetycznym oraz wojną w Ukrainie, uzupełnionego o kontekst zmian klimatycznych. Celem badań było określenie wpływu tych zjawisk na strukturę, percepcję i hierarchię ryzyk w wymiarze globalnym i krajowym oraz na podejście do bezpieczeństwa systemowego. Zastosowano jakościową analizę porównawczą raportów World Economic Forum Global Risks Reports oraz Krajowych Planów Zarządzania Kryzysowego, uzupełnioną interpretacją trendów i ich konwergencji. Wyniki wskazują na przesunięcie hierarchii zagrożeń: dominacja ryzyk klimatycznych ustępuje ryzykom geopolitycznym, społecznym i technologicznym. Pandemia, kryzys energetyczny i wojna w Ukrainie uruchomiły kaskady efektów systemowych, od destabilizacji gospodarczej i informacyjnej po osłabienie struktur współpracy międzynarodowej. Analiza wykazała około 80% zgodności ocen globalnych i krajowych, szczególnie w obszarach środowiska, technologii, geopolityki i odporności systemowej. W Polsce widoczna jest ewolucja w kierunku nowych zagrożeń strategicznych, takich jak masowa migracja czy wzrost ryzyka terroryzmu, a na świecie to konflikt zbrojny pomiędzy państwami i większe ryzyko polaryzacji społecznej. Wnioski potwierdzają konieczność podejścia systemowego i wielowymiarowego oraz rozwijania zdolności adaptacyjnych i „resilience governance”.
Wypracowanie mierników oceny prowadzenia działań w procesie planowania na poziomie taktycznym
Gwałtownie zmieniająca się sytuacja polityczno-militarna na obszarze zainteresowania NATO oraz na terenach przyległych stwarza szeroki wachlarz zagrożeń, które muszą być uwzględnione podczas planowania zarówno w czasie pokoju, jak i kryzysu oraz konfliktów zbrojnych. Wielokierunkowa i wieloaspektowa natura tych zagrożeń wymaga elastycznego procesu planowania, odpowiednio dostosowującego się do potencjalnych działań. Sztuka operacyjna w aspekcie naukowo-pragmatycznym spełnia funkcje: praktyczną, teoretyczną i dydaktyczną. Funkcja praktyczna to umiejętność przekształcania celów i wytycznych strategii wojskowej w wytyczne i zadania dla zgrupowań zadaniowych, z uwzględnieniem nowatorskich założeń teorii i racjonalnego osiągania celów operacji. Funkcja ta wyraża się w umiejętności planowania i dowodzenia operacyjnego. Jej przedmiotem zainteresowania są również funkcje kierownicze. Wyzwaniem podczas planowania i dowodzenia operacyjnego jest umiejętne zespolenie czynników operacyjnych (siły, czas, przestrzeń, informacja) z osiąganym celem operacji. Sztuka operacyjna integruje cele, sposoby i środki. Określa, które siły prowadzą jakie działania w czasie i przestrzeni, aby tworzyć efekty i osiągać cele. Niezbędny jest tu aktywny udział dowódcy, ponieważ sztuka operacyjna to mieszanka nauki oraz sztuki wymagająca intuicji, doświadczenia i przywództwa. Obecnie coraz częściej badacze operacyjni i planiści są zainteresowani nie tylko pozyskiwaniem danych z ostatnich konfliktów, lecz także uzyskiwaniem ilościowych ocen na temat trendów lub skutków użycia broni i procesów walki we współczesnych działaniach wojennych, ujawnionych w tych danych. Przedmiotem badań przedstawionych w niniejszym artykule są mierniki oceny prowadzenia działań. Problem badawczy skupia się natomiast na sposobie wypracowania mierników oceny prowadzenia (postępu) działań i metodzie ich zastosowania w odniesieniu do współczesnych procedur planistycznych. Tak sformułowany problem stwarza warunki do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest stworzenie algorytmu wypracowania mierników do oceny prowadzenia działań jako narzędzia w czasie symulacji.
Indie jako kluczowy element globalnej architektury bezpieczeństwa: potencjał i ograniczenia w świetle dokumentów strategicznych Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej
W globalnej architekturze bezpieczeństwa współczesnego świata nasila się polaryzacja. Z jednej strony zjawisko to wynika z upadku systemu jednobiegunowego, który powstał po zimnej wojnie, w którym Stany Zjednoczone pełniły rolę jedynego supermocarstwa i dominującego podmiotu w stosunkach międzynarodowych. Obecnie coraz bardziej widoczne jest pojawienie się nowych biegunów – światowych mocarstw. Z drugiej strony coraz częściej dochodzi do konfrontacji politycznych, gospodarczych, ideologicznych i kulturowych, które przeradzają się w konflikty zbrojne. Wyraźnym tego przykładem jest neoimperialna i agresywna polityka prowadzona przez Federację Rosyjską. W tym kontekście warto przyjrzeć się roli, jaką Indie, jako światowa potęga doświadczająca wzrostu swoich wpływów politycznych, gospodarczych i militarnych, odgrywają w kształtowaniu globalnej architektury bezpieczeństwa. Jakie są potencjalne możliwości i ograniczenia Indii w tym zakresie? Artykuł analizuje Indie jako mocarstwo, które w badaniach nad bezpieczeństwem międzynarodowym jest coraz częściej postrzegane jako kluczowy element nie tylko bezpieczeństwa regionalnego, ale także szerszego globalnego systemu bezpieczeństwa. Wielu obserwatorów argumentuje, że rozwijająca się rywalizacja między USA a Chinami w Azji będzie miała kluczowe znaczenie dla regionalnego i glob-alnego układu sił, ostatecznie kształtując przyszły globalny porządek bezpieczeństwa. Niniejsza analiza przyjmuje specyficzną perspektywę badawczą, badając rolę Indii jako kluczowego elementu globalnego systemu bezpieczeństwa z perspektywy Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej. Niniejsza analiza ogra-nicza się do dwóch perspektyw: po pierwsze, roli przypisanej Indiom w dokumentach strategicznych Unii Europejskiej; po drugie, pozycji Indii przedstawionej w dokumentach strategicznych Federacji Rosyjskiej. Analiza tych perspektyw pozwala zidentyfikować niewykorzystany potencjał Indii, aby stały się one kluczowym elementem globalnego systemu bezpieczeństwa.
Modelowanie ryzyka ataków socjoinżynieryjnych na system informatyczny w oparciu o metodę mapowania kognitywnego
W artykule przeanalizowano kluczowe metody ataków społecznościowych, w tym phishing, vishing, spear phishing i manipulację zaufaniem, które pozwalają atakującym ominąć nawet najbardziej wyrafinowane mechanizmy obronne. Szczególną uwagę skupiono na analizie czynnika ludzkiego jako krytycznego elementu bezpieczeństwa. Badania pokazują, że około 70% incydentów jest związanych z działaniami samych użytkowników, którzy mogą być nieświadomi, podatni psychologicznie lub podlegać wpływom zewnętrznym. Praktyczne znaczenie badania polega na opracowaniu strategii minimalizujących ryzyko inżynierii społecznej. Proponowane środki obejmują kompleksowe szkolenia personelu, stosowanie wielopoziomowego uwierzytelniania, ograniczanie praw dostępu, wdrażanie oprogramowania monitorującego podejrzane działania oraz modelowanie zagrożeń w oparciu o analizę kognitywną. Przed-stawione wyniki mogą być przydatne dla osób odpowiedzialnych za politykę bezpieczeństwa, specjalistów ds. bezpieczeństwa informacji i badaczy w dziedzinie cyberobrony.
Uprawnienia śledcze polskich i czeskich cywilnych służb specjalnych – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Bezpečnostní informační služba
Polskie i czeskie cywilne służby specjalne, mimo ogólnych podobieństw, zasadniczo różnią się w zakresie posiadanych uprawnień śledczych. Polska Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) została przez ustawodawcę wyposażona w uprawnienia dochodzeniowo-śledcze w zakresie realizacji swoich zadań, w przeciwieństwie do niej czeska Informacyjna Służba Bezpieczeństwa (BIS) posiada uprawnienia śledcze jedynie wobec własnych funkcjonariuszy, którzy popełnią przestępstwo. Czeskie cywilne służby specjalne są dużo bliższe modelowi przyjętemu w innych liberalnych demokracjach w Europie, takich jak Republika Federalna Niemiec czy Wielka Brytania, niż służby polskie. Podstawą organizacji czeskich służb specjalnych i ich miejsca w systemie politycznym Czech jest tzw. zasada koniecznego rozdzielenia (oddělovací imperativ). Zasada ta wprowadziła postulat niełączenia wywiadowczych sposobów uzyskiwania informacji z uprawnieniami wykonawczymi (policyjnymi), związanymi z możliwością stosowania przymusu bezpośredniego. Sytuacja ta ma głębokie korzenie historyczne sięgające do czasów przemian demokratycznych w 1989 roku. Biorąc pod uwagę analizę procesów politycznych, które doprowadziły do powstania nowych służb specjalnych w obu tak przecież bliskich historycznie i kulturowo krajach po roku 1989, można postawić wniosek, iż podstawowym powodem odmiennego rozwoju cywilnych służb specjalnych był występujący w Polsce brak wizji i zaangażowania w kwestie reformy służb ze strony najwyższych czynników politycznych reprezentujących stronę opozycyjną. Praktyczne koncepcje reformatorskie dotyczące modelu służb zostały w Polsce wypracowane na poziomie komisji sejmowych. W Czechosłowacji, a później w Republice Czeskiej od początku zmian w roku 1989 w proces zmian w służbach był zaangażowany wywodzący się z opozycji prezydent, który reprezentował szczegółową koncepcję reform, nawiązującą wprost do zachodniego modelu służb specjalnych.
Strategia i struktura bazy szkolenia lotniczego a strategia rozwoju personelu SIL
Bazę szkolenia lotniczego należy traktować jako system otwarty, gdyż w sposób ciągły pozostaje ona w interakcji ze swoim otoczeniem, wymieniając zasoby materialne i informacyjne, produkty oraz energię. Jednocześnie podlega procesom adaptacyjnym wobec czynników zewnętrznych, co warunkuje skuteczną realizację jej celów. Współczesna baza szkolenia lotniczego funkcjonuje ponadto w środowisku o charakterze wysoce dynamicznym, które wymusza elastyczność i zdolność do nieustannego dostosowywania procesów operacyjnych. Celem artykułu jest wskazanie na rozwiązania stosowane w zakresie strategii, struktury organizacyjnej oraz strategii rozwoju personelu służby inżynieryjno-lotniczej w bazie szkolenia lotniczego. Przedmiotem badań jest baza szkolenia lotniczego, zaliczana do grupy organizacji o wysokiej technologii (high-tech). W opracowaniu posłużono się metodami analizy literatury przedmiotu, sondażu diagnostycznego oraz analizy dedukcyjnej, pozwalającej na eksplorację i interpretację prezentowanego problemu. Strategia rozwoju personelu SIL jest postrzegana jako proces zorientowany na poszerzanie potencjału personelu, zarówno w kontekście awansu, jak i przekształceń organizacyjnych. Aby strategia rozwoju personelu SIL skutecznie wspomagała realizację strategii organizacji i pozwalała na jej konkretyzowanie, konieczne jest silne powiązanie między nimi.
rozwój personelu służby inżynieryjno-lotniczej
Prawa autorskie (c) 2025 De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
Poza automatyzacją: etyczne, doktrynalne i operacyjne wyzwania współpracy człowieka i sztucznej inteligencji w procesie podejmowania decyzji wojskowych
Przyspieszająca integracja sztucznej inteligencji (AI) z systemami wojskowymi stwarza bezprecedensowe możliwości operacyjne, ale jednocześnie generuje złożone dylematy, zwłaszcza w zakresie podejmowania decyzji pod presją czasu. Celem artykułu jest identyfikacja wyzwań ety-cznych, doktrynalnych i operacyjnych, które pojawiają się w sytuacjach wysokiego ryzyka, gdy sto-sowana jest współpraca człowieka z systemami AI. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jaki sposób organizacje wojskowe mogą konstruować zespoły człowiek–AI w taki sposób, aby jed-nocześnie zwiększać skuteczność operacyjną, zapewniać zgodność z normami prawnymi i etycznymi oraz utrzymywać realną i znaczącą kontrolę człowieka nad kluczowymi decyzjami? W celu rozwiązania tego problemu badawczego autor zastosował analizę jakościową, łączącą aspekty doktrynalne – w szczególności dokumentów NATO i Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych – z pogłębionymi studiami przypadków zastosowań wojskowych systemów opartych na AI. Analiza koncentruje się na wpływie tych technologii na tradycyjne procesy decyzyjne, w tym na przyspieszenie syntezy danych, poprawę świadomości sytuacyjnej i zwiększenie szybkości reakcji. Równocześnie wskazuje jednak na nowe zagrożenia, takie jak uprzedzenia automatyzacji, erozja sprawczości moralnej człowieka, ograni-czona interpretowalność decyzji algorytmicznych oraz narastające trudności w przypisywaniu od-powiedzialności za ich skutki. Wyniki badań podkreślają, że brak odpowiednich zabezpieczeń może prowadzić do osłabienia przejrzystości prawnej i rozliczalności etycznej. W odpowiedzi na te zagrożenia artykuł proponuje kompleksowe ramy projektowania skutecznych zespołów człowiek–AI, obejmujące m.in. przejrzystą architekturę systemową, modele sztucznej inteligencji objaśnialnej (XAI), mechanizmy kalibracji zaufania, adaptacyjne moduły szkoleniowe oraz wielowarstwowe mechanizmy nadzoru. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie dostosowania doktryn wojskowych, gotowości kul-turowej i instytucjonalnej organizacji wojskowych oraz roli zasad normatywnych w regulowaniu au-tonomii maszyn. Ostatecznie autor argumentuje, że odpowiedzialna innowacja w zakresie zastosowań AI w środowisku wojskowym musi być zakorzeniona w rygorze etycznym, pewności prawnej i strate-gicznej dalekowzroczności. Tylko poprzez włączenie tych wartości do projektowania, wdrażania i reg-ulowania współpracy człowieka i AI można zagwarantować, że sztuczna inteligencja wzmocni, a nie osłabi, legitymację i skuteczność operacyjną działań obronnych.
współpraca człowieka i sztucznej inteligencji
sztuczna inteligencja w działaniach bojowych
Działania kształtujące do planów alternatywnych jako element mylenia przeciwnika
Artykuł podejmuje problem wykorzystania działań kształtujących związanych z planami alternatywnymi jako narzędzia mylenia przeciwnika w działaniach taktycznych wojsk lądowych. Celem badań było opracowanie koncepcji wykorzystania działań przygotowawczych do planów alternatywnych w celu skłonienia przeciwnika do podjęcia niekorzystnych decyzji dotyczących rozmieszczenia sił oraz wskazanie możliwości powiązania tej koncepcji z dezinformacją. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jaki sposób można doprowadzić przeciwnika do przyjęcia niewłaściwego ugrupowania bojowego, które utrudni mu prowadzenie dalszych działań taktycznych. Przyjęto hipotezę, że przygotowanie i częściowa realizacja działań związanych z planami alternatywnymi może skłonić przeciwnika do popełnienia błędu poprzez przedwczesne lub niekorzystne użycie własnego potencjału bojowego. W badaniach zastosowano metody abstrahowania, porównania, syntezy oraz klasyfikacji, uzupełnione analizą doświadczeń praktycznych z planowania działań sztabowych. Analiza wykazała, że równoległe przygotowanie planu zasadniczego i alternatywnego, wsparte działaniami kształtującymi oraz dezinformacją, może prowadzić do powstania dylematu decyzyjnego po stronie przeciwnika. W konsekwencji może to skutkować rozproszeniem jego sił lub błędnym rozmieszczeniem potencjału, co stwarza warunki do uzyskania przewagi lokalnej. Wnioski wskazują, że planowanie wariantowe może pełnić nie tylko funkcję zabezpieczającą elastyczność działania, lecz także stanowić aktywne narzędzie oddziaływania na decyzje przeciwnika.
Produkcja i obrót mikroelektroniką podwójnego zastosowania z perspektywy bezpieczeństwa Polski. Rekonesans badawczy
W artykule opisano współczesną pozycję Polski na globalnym rynku elektroniki i oprogramowania, w kontekście obrotu produktami typu dual-use. Sformułowano hipotezę, iż usytuowanie geopolityczne Polski czyni tutejsze firmy z branży elektroniki i ICT podatnymi na działania korupcyjne, włamania do systemów IT oraz penetrację przez wywiady FR, ChRL i innych państw, zainteresowanych zakupem objętych embargiem technologii lub pozyskiwaniem objętych tajemnicą państwową lub handlową informacji naukowo-technicznych. Zdefiniowano zbiór podmiotów (sekcja 1), które mogą wchodzić w zainteresowanie zagranicznych organizacji państwowych i prywatnych, w tym posiadających swoje siedziby także poza FR i ChRL (celem zamaskowania ostatecznego użytkownika). Następnie zawężono krąg przedsiębiorstw, narażonych na oferty korupcyjne do ok. 400-500, wskazując, że nie wszystkie segmenty produkcji układów półprzewodnikowych obecne są na polskim rynku. Główne pytania badawcze dotyczą tego, jakie geopolityczne czynniki stwarzają zagrożenie dla polskich firm elektronicznych w ich zachowaniach rynkowych? (2); czego wymaga prawo krajowe i europejskie od tych firm w zakresie przestrzegania sankcji? (3); jakie zagrożenia firmy te powinny uwzględniać w planowaniu polityki bezpieczeństwa? (4); jakie są możliwe scenariusze reakcji firm na nielegalne oferty? (5). Wykorzystano takie metody empiryczne, jak studium przypadku i ekstrapolacja danych (przykład firmy Wilk Elektronik) i analiza statystyczna (dane GUS, COIG, PKD, KRS), a także teoretyczne, jak porównanie (rynek niemiecki i dalekowschodni) i analiza historyczna (w zakresie praktyk omijania embarga). Sprawdzono możliwości teorii gier odnośnie dostarczenia modeli, przydatnych do analizy zachowań przedsiębiorców.
Geopolityczne konsekwencje upadku reżimu Baszara al-Asada w Syrii dla Islamskiej Republiki Iranu
Celem artykułu jest analiza konsekwencji wydarzeń z grudnia 2024 roku, czyli obalenia reżimu Baszara al-Asada przez siły rebelianckie i przejęcie przez nie władzy w Syrii dla polityki bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu. Syrię i Iran łączy wieloletni sojusz oparty na wspólnym przeciwdziałaniu wpływom Stanów Zjednoczonych w regionie Bliskiego Wschodu oraz agresywnej polityce wobec Izraela. Syria przez lata stanowiła trzon idei określanej jako Oś oporu, która obok Syrii i Iranu obejmuje także libański Hezbollah, szyickie milicje w Iraku oraz jemeńskich rebeliantów Huti. Upadek reżimu Asada pod koniec 2024 roku wstrząsnął bliskowschodnim systemem bezpieczeństwa, w tym przyczynił się do osłabienia pozycji Iranu w regionie, a tym samym wymusił na Teheranie szukanie nowych rozwiązań i konieczność uregulowania relacji z nowym rządem syryjskim. W artykule został przedstawiony zarówno zarys zaangażowania Islamskiej Republiki Iranu w syryjską wojnę domową, jak i stanowisko władz irańskich wobec wydarzeń z grudnia 2024 roku oraz podejście nowego rządu w Damaszku wobec potencjalnej współpracy w Iranem.
Guardia Civil w strukturze bezpieczeństwa narodowego Królestwa Hiszpanii
Celami artykułu są: analiza genezy powstania formacji Guardia Civil, analiza struktury organizacyjnej tejże formacji, a także zakresu jej kompetencji. Jednakże nadrzędnym celem badawczym jest określenie Guardia Civil jako formacji policyjnej, wojskowej bądź hybrydowej. W pracy zostanie wykorzystana metoda analizy aktów prawnych oraz analiza instytucjonalna. Analizie zostaną poddane hiszpańskie akty prawne, literatura, teksty publicystyczne, jak i hiszpańskie formacje porządku publicznego z wyszczególnieniem Guardia Civil. Elementem, który pozwoli na usytuowanie opisywanej formacji w strukturze bezpieczeństwa narodowego państwa stanie się analiza porównawcza Guardia Civil, Policía Nacional i Policía Local. W rozdziale charakteryzującym strukturę bezpieczeństwa Hiszpanii, w części porównawczej uwzględnione zostaną również służby lokalne oraz Siły Zbrojne. Artykuł składa się z wprowadzenia oraz siedmiu rozdziałów merytorycznych, opisujących kolejno podejmowaną problematykę. Pracę konkluduje podsumowanie, w którym zamieszczono wnioski, odnoszące się do postawionych celów badawczych.
Misja Graniczna Unii Europejskiej dla Mołdawii i Ukrainy (EUBAM): kluczowe obszary działania w latach 2022–2024 wojny rosyjsko-ukraińskiej
W artykule, na przykładzie misji pomocy granicznej Unii Europejskiej dla Republiki Mołdawii i Ukrainy (EUBAM), przeprowadzono analizę czynników, które warunkowały decyzję Unii o utworzeniu misji, mechanizmu jej funkcjonowania oraz głównych kierunków jej działalności podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2022-2024. Artykuł ma charakter teoretyczno-opisowy, w którym zastosowano ogólne metody badań naukowych, w tym analizę, syntezę, dedukcję, indukcję, metodę historyczną i metodę hermeneutyczną. Poza tym, w ramach wyżej przedstawionych zagadnień szczegółowej analizie i ocenie poddano badania naukowe i publicystyczne, akty prawne oraz coroczne sprawozdania misji z jej działalności. W niniejszym opracowaniu przeanalizowano uwarunkowania decyzji Unii Europejskiej o utworzeniu misji. Scharakteryzowano podstawy prawne jej funkcjonowania, strukturę, cele, mandat, finansowanie, a także główne kierunki działalności podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2022-2024. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że utworzenie i uruchomienie misji EUBAM było reakcją Unii Europejskiej na zagrożenia wynikające z konfliktu w Naddniestrzu oraz na prośbę ukraińskiej i mołdawskiej strony o wsparcie doradczo-techniczne w ustanowieniu efektywnego systemu kontroli granicznej. W latach 2022-2024 główne kierunki działalności misji były skoncentrowane, oprócz realizacji celów mandatowych, na dostosowaniu się do nowych wyzwań będących skutkiem wojny rosyjsko-ukraińskiej. W analizowanym zakresie czasowym misja była skuteczna w realizacji swoich zadań doradczo-technicznych, natomiast w realizacji swoich zadań politycznych miała ona ograniczone możliwości. Ograniczenia te wynikały między innymi ze złożonej sytuacji politycznej w Naddniestrzu oraz sytuacji bezpieczeństwa w regionie. Problematyka artykułu jest szczególnie ważna i aktualna w kontekście wojny na Ukrainie. Doświadczenia misji EUBAM mogą zostać wykorzystane do rozwiązania sytuacji pokonfliktowej, w zakresie zarządzania granicami między Ukrainą a jej terytoriami okupowanymi przez Federację Rosyjską.
Zgoda na służbę obywatela polskiego w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej – wybrane aspekty prawne
Służba obywatela polskiego w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej bez wątpienia może nieść za sobą daleko idące konsekwencje z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego. Nie powinno budzić przy tym żadnych wątpliwości, iż w takich sytuacjach częstokroć dochodzi do konfliktu sumienia, względem którego z państw jego obywatel powinien być lojalny. Nie jest bowiem możliwe równoczesne realizowanie obowiązków wojskowych wobec więcej niż jednego państwa, co wynika z samej już tylko okoliczności, iż w razie wojny mogą one stać się przeciwnikami. Mając na uwadze powyższe, ustawodawca, kierując się zasadniczo względami bezpieczeństwa i obronności, słusznie poddaje zatem dopuszczalność przyjęcia przez obywatela polskiego obowiązków wojskowych w obcym państwie lub obcej organizacji wojskowej szczególnemu reżimowi prawnemu. W tym kontekście istotnym wymogiem pozostaje przede wszystkim konieczność uzyskania zgody Ministra Obrony Narodowej. To zaś uzależnione jest zasadniczo od łącznego spełnienia określonych w ustawie warunków przy jednoczesnym braku zaistnienia choćby jednej z przesłanek negatywnych. Powyższe każe twierdzić o wyjątkowym charakterze regulacji. Nie można mianowicie tracić z pola widzenia, iż zasadą jest, że to służba obywatela polskiego w Wojsku Polskim wyprzedza możliwość pełnienia przez obywatela polskiego służby w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej. Ustawodawca niewątpliwie dąży więc w ten sposób w pierwszej kolejności do zabezpieczenia interesów RP, zapewniając tym samym względną stabilność systemu obronnego państwa, w tym jego zdolność do skutecznej reakcji na potencjalne zagrożenia. Przyjęty model normatywny zmierza do wyeliminowania sytuacji, w których obywatel polski znalazłby się w konflikcie interesów między obowiązkami wobec RP a zobowiązaniami wynikającymi z przynależności do wojsk obcego państwa lub obcej organizacji wojskowej.
Technologiczne aspekty zapewniania bezpieczeństwa osobom z niepełnosprawnościami w kontekście dostępności do Policji
Nowoczesne technologie odgrywają coraz większą rolę w poprawie jakości życia osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza w kontekście ich bezpieczeństwa oraz możliwości korzystania z usług instytucji publicznych, takich jak Policja. Ułatwiają one szybsze i skuteczniejsze reagowanie w sytuacjach zagrożenia, co ma istotne znaczenie wobec różnorodnych barier, z jakimi mierzy się ta grupa społeczna. Artykuł koncentruje się na przeglądzie rozwiązań technologicznych, takich jak aplikacje mobilne, systemy GPS oraz urządzenia wspomagające mobilność. Celem opracowania pozostaje analiza innowacyjnych technologii pod kątem ich roli w zwiększaniu bezpieczeństwa oraz ułatwianiu dostępu do Policji osobom z niepełnosprawnościami. W związku z tym ocenie poddano nowoczesne rozwiązania technologiczne wspierające tę grupę społeczną. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jakim stopniu omawiane technologie wpływają na poziom bezpieczeństwa oraz dostępność do służb – zwłaszcza Policji – dla osób z niepełnosprawnościami? Postawiona hipoteza odnosi się do założenia, że rozwiązania te znacząco poprawiają jakość życia tej grupy, zwiększając ich autonomię i poziom bezpieczeństwa. Ponadto, mimo nadal występujących barier architektonicznych i informacyjno-komunikacyjnych, technologie te znacząco ułatwiają kontakt ze służbami. W badaniu zastosowano metody teoretyczne, w tym analizę literatury przedmiotu z zakresu niepełnosprawności, bezpieczeństwa oraz nowoczesnych technologii. Kluczowym elementem metodologicznym było wnioskowanie dotyczące związku między nowoczesnymi technologiami a poprawą poziomu bezpieczeństwa oraz dostępności do Policji. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że technologie, takie jak urządzenia wspomagające mobilność, systemy orientacji przestrzennej czy aplikacje komunikacyjne w znaczący sposób poprawiają dostępność do tej instytucji osobom z niepełnosprawnościami. Przyczyniają się również do zwiększenia ich niezależności, co przekładać się może na wyższy poziom bezpieczeństwa i sprawniejsze reagowanie w sytuacjach zagrożenia. Warto zaznaczyć, że choć dostępność cyfrowa odgrywa ważną rolę w życiu osób z niepełnosprawnościami, w opracowaniu nie została szerzej omówiona. Wynika to z przyjętej przez autorkę perspektywy badawczej, skoncentrowanej głównie na fizycznych aspektach zapewniania bezpieczeństwa. W tym ujęciu dostępność cyfrowa traktowana jest jako element pośredni.
Komendant powiatowy Policji jako organ administracji rządowej w otoczeniu organów administracji samorządowej. Zarys kompetencji i zależności
Komendant powiatowy Policji to niezwykle ważne stanowisko w hierarchii instytucji odpowiedzialnej za utrzymanie bezpieczeństwa i porządku publicznego, szczególnie związane z tworzeniem formalnych i nieformalnych koalicji na rzecz bezpieczeństwa lokalnych społeczności. Jako organ administracji publicznej bezpośrednio odpowiada za realizację ustawowych zadań Policji na terenie wyznaczonym granicami powiatu, działając w otoczeniu podmiotów reprezentujących administrację samorządową, współodpowiedzialnych za sprawy bezpieczeństwa mieszkańców określonego terytorium. Dlatego, wybierając jako przedmiot badawczy wspomniany poziom spośród organów Policji, należy sformułować następujący problem badawczy: Jakie miejsce zajmuje komendant powiatowy Policji wśród organów administracji publicznej odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i porządek publiczny na szczeblu lokalnym? Prowadząc badania z wykorzystaniem historycznych i aktualnych regulacji prawnych, w szczególności ustaw pragmatycznych, warto odpowiedzieć na następujące pytania: Jakie zadania i kompetencje ma komendant powiatowy Policji? Które organy samorządowe i w jakim zakresie odpowiadają za realizację zadań z zakresu bezpieczeństwa obywateli na szczeblu lokalnym? Czy występują zależności (jakiego rodzaju) między organem Policji i organami samorządowymi w obszarze utrzymania bezpieczeństwa i porządku?
Implementacja zasady Magrudera do procesu planowania działań taktycznych w domenie lądowej
Zasada Magrudera mówi o prostocie wykorzystania możliwości zmylenia przeciwnika poprzez wykorzystanie jego błędnego przekonania o działaniu wojsk własnych. Na podstawie tego oraz znanych dotąd cech mylenia, dezinformacji i zaskoczenia przygotowano proces integrujący przedmiotową zasadę z planowaniem działań na poziomie taktycznym. Celem podjętej próby jest: przedstawienie założeń integracji procedury celowego inspirowania (lub potęgowania poznanej oceny zagrożenia) przeciwnika co do sposobu działania wojsk własnych i wykorzystania tej wiedzy do jego zmylenia z planowaniem działań taktycznych. Utworzona procedura badawcza składa się z metod teoretycznych i heurystycznych, a składa się z: abstrahowania, klasyfikowania, analogii bezpośredniej, jak i techniki definiowania. Publikacja ma następującą strukturę: wstęp, zasada Magrudera, uwarunkowania metodologiczne, przegląd literatury, mylenie jako część maskowania operacyjnego a korespondencja z zaskoczeniem, korzyści płynące z zaskoczenia, I wojna w zatoce perskiej – przykład z historii sztuki wojennej, ogólna charakterystyka procedury mylenia na poziomie taktycznym, właściwości etapów procedury mylenia na poziomie taktycznym, wzmocnienie procesu mylenia, relacja procesu planowania działań do procedury mylenia, przykład zastosowania zasady Magrudera w zarysie, wnioski, kierunki rozwoju, zakończenie, bibliografia.
mylenie, dezinformacja, zaskoczenie, planowanie.
Środowisko bezpieczeństwa Polski w aspekcie zmian geopolitycznych
Charakterystyka środowiska bezpieczeństwa jest niezwykle istotnym zagadnieniem w dziedzinie nauk społecznych w szczególności dotyczących stosunków międzynarodowych i nauk o bezpieczeństwie. Niewątpliwie jest niezbędna przy podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących prognozowania, definiowania i oceniania sytuacji bezpieczeństwa wraz z jego otoczeniem wewnętrznym i zewnętrznym. W artykule dokonano dekompozycji pojęcia środowiska bezpieczeństwa na następujące zagadnienia: środowisko bezpieczeństwa jako zakres pojęciowy oraz charakterystyka środowiska bezpieczeństwa Polski w ujęciu narodowym i międzynarodowym. Zaznaczyć potrzeba, iż szczególną uwagę zwrócono na wydarzenia mające istotny wpływ na wymiar aktualnego środowiska bezpieczeństwa Polski, a więc na zmiany geopolityczne w obszarze przemian ustrojowych, globalizacji, a także obecnych wyzwań, szans i zagrożeń. Podjęto także rozważania w przedmiocie analizy dokumentów strategicznych w zakresie bezpieczeństwa i obronności Polski, NATO i Unii Europejskiej, a także kształtowania środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego przez państwa mocarstwowe i inne organizacje spoza Europy o zasięgu globalnym i regionalnym. Głównym celem niniejszego opracowania jest scharakteryzowanie środowiska bezpieczeństwa Polski, NATO i Unii Europejskiej w aspekcie zmian geopolitycznych.
ośrodki siły w środowisku międzynarodowym
Unia Europejska wobec kryzysu migracyjnego jako narzędzia wojnyhy brydowej
Artykuł podejmuje problem wykorzystania migracji jako narzędzia wojny hybrydowej przez reżim białoruski w kontekście kryzysu migracyjnego na granicy Unii Europejskiej. Przeanalizowano działania podejmowane przez UE, w tym zastosowanie środków sankcyjnych, wsparcie Frontexu, rozwój systemu zarządzania granicami oraz inicjatywy w zakresie cyberbezpieczeństwa i walki z dezinformacją. Szczególną uwagę poświęcono ocenie skuteczności i ograniczeń tych działań. W artykule wykazano, że mimo częściowej efektywności, działania UE cechuje brak spójności strategicznej i operacyjnej, a odpowiedź na zagrożenia hybrydowe ma w dużej mierze charakter reaktywny. W zakończeniu wskazano konieczność budowy bardziej zintegrowanego systemu reagowania na zagrożenia hybrydowe i wzmocnienia politycznej spójności Wspólnoty w zakresie zarządzania kryzysowego.
Sprawozdanie z VII Międzynarodowej Konferencji Naukowej Społeczność na rzecz więźniów i ich rodzin
Misja Unii Europejskiej w zakresie pomocy wojskowej dla Ukrainy (EUMAM Ukraine)
Artykuł przedstawia genezę, dotychczasowe osiągnięcia i wyzwania dla Misji Wsparcia Wojskowego Unii Europejskiej dla Ukrainy. Ponadto w niniejszym artykule zostały wyeksponowany wyzwania powstałe podczas realizacji misji EUMAM Ukraine oraz przedstawiono propozycje zmaksymalizowania skuteczności misji. Zakres analizy jest ograniczony do okresu od 15 listopada 2022 roku do 15 stycznia 2025 roku. Artykuł ma charakter przeglądowy i oparty jest o ogólnie dostępne informacje Unii Europejskiej i państw zaangażowanych w misję, jak również opracowania naukowe i publicystyczne poświęcone problematyce EUMAM Ukraine. W artykule przeprowadzono analizę czynników, które zadecydowały o podjęciu przez Unię Europejską decyzji w sprawie ustanowienia i uruchomienia misji wsparcia wojskowego dla Ukrainy. Przedstawiono również podstawy prawne jej działalności, cele, mandat, strukturę dowodzenia, finansowanie i wyzwania wynikające z realizacji misji, a także propozycje zwiększenia skuteczności misji.
Wpływ wojny w Ukrainie na politykę bezpieczeństwa morskiego NATO w basenie Morza Bałtyckiego
Artykuł analizuje wpływ wojny na Ukrainie na politykę bezpieczeństwa morskiego NATO w basenie Morza Bałtyckiego. Główne cele obejmują ocenę konsekwencji polityczno-militarnych konfliktu morskiego oraz identyfikację kluczowych wyzwań dla Sojuszu. Postawiona hipoteza zakłada, że wojna morska na Ukrainie znacząco wpływa na działania NATO, wymuszając wzmocnienie obecności wojskowej i opracowanie nowej strategii morskiej. Badania opierają się na analizie literatury, dokumentów oraz studium przypadku działań Floty Czarnomorskiej. Wnioski wskazują, że konflikt podkreśla konieczność inwestycji w nowoczesne technologie, w tym systemy bezzałogowe, oraz potrzebę rewizji strategii obronnej NATO. Kluczowe jest rozwinięcie zdolności do kontroli szlaków morskich i ochrony infrastruktury krytycznej, szczególnie w kontekście przystąpienia Szwecji i Finlandii do Sojuszu. Współpraca międzynarodowa i nowoczesna strategia morska są niezbędne do utrzymania stabilności w regionie.
Logistyczne aspekty bezpieczeństwa w instytucjach penitencjarnych
Celem artykułu jest analiza różnych aspektów organizacji pracy w jednostkach penitencjarnych, ze szczególnym uwzględnieniem roli logistyki, która wpływa na efektywność operacyjną i bezpieczeństwo w tych instytucjach. Ponadto podjęto próbę zidentyfikowania kluczowych aspektów logistyki penitencjarnej, które wpływają na skuteczność funkcjonowania instytucji penitencjarnych w kontekście zarządzania zasobami, infrastrukturą oraz personelem. Postawiono hipotezę, że odpowiednio zorganizowana logistyka, integrująca różne aspekty funkcjonowania zakładów karnych i aresztów śledczych przyczynia się do efektywnej resocjalizacji osadzonych oraz poprawy ogólnego bezpieczeństwa w tych jednostkach. W artykule zastosowano metody analizy literatury przedmiotu oraz przepisów prawnych dotyczących funkcjonowania Służby Więziennej i istniejących rozwiązań logistycznych w instytucjach penitencjarnych. Główne ustalenia artykułu wskazują, że kompleksowe i zintegrowane podejście do logistyki w Służbie Więziennej może znacząco przyczynić się do poprawy jakości funkcjonowania tych instytucji. Logistyka penitencjarna powinna charakteryzować się celowością, efektywnością, kompleksowością, elastycznością, partnerstwem, współzależnością oraz realnością, aby skutecznie wspierać działalność zakładów karnych. Efektywne zarządzanie logistyką w tym kontekście przyczynia się nie tylko do zapewnienia bezpieczeństwa, ale także do optymalizacji procesów resocjalizacyjnych, co ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia recydywy i poprawy funkcjonowania systemu penitencjarnego. Artykuł wnosi istotną wartość dodaną poprzez próbę zdefiniowania terminu „logistyka penitencjarna”, który dotąd nie był wyodrębniony w literaturze przedmiotu. Definicja ta obejmuje złożony proces planowania, wdrażania oraz kontrolowania przepływu zasobów i informacji w ramach systemu penitencjarnego, mający na celu zapewnienie bezpieczeństwa oraz efektywności operacyjnej, z uwzględnieniem specyfiki funkcjonowania tych instytucji.
Walka z artylerią przeciwnika w wojnie na Ukrainie w latach 2014-2024
Po wybuchu 22 lutego 2022 r. wojny na pełną skalę między Ukrainą a Federacją Rosyjską, głównym środkiem rażenia obu walczących stron stała się artyleria wojsk lądowych, odpowiedzialna za ok. 60-80% zadawanych strat. Wynika to głównie z powodu słabości lotnictwa Federacji Rosyjskiej, a zarazem silnej obrony przeciwlotniczej Sił Zbrojnych Ukrainy. W związku z tym wojska obu państw przystąpiły do walki z artylerią przeciwnika, która stała się największym zagrożeniem zarówno dla wojsk, jak i zaplecza obu stron. Działania polegające na zwalczaniu artylerii przeciwnika nazywa się popularnie „walką kontrbateryjną”. Celem artykułu jest m.in. wyjaśnienie pojęcia walki z artylerią przeciwnika i jej roli we współczesnych uwarunkowaniach. Hipoteza główna brzmi następująco: walka z artylerią przeciwnika to dziś element szeroko rozumianej walki ogniowej, a nie jedynie walka artylerii z artylerią. W pracy zastosowano następujące metody badawcze: analizę literatury specjalistycznej i popularno-naukowej; ocenę i porównanie poziomu strat obu stron konfliktu; analizę działań bojowych w wojnie w okresie od 24.02.2022 r. do 24.02.2024 r. Zasadnicze wnioski sformułowane w niniejszym artykule to: 1. walka z artylerią przeciwnika wymaga nowego zdefiniowania po pojawieniu się dronów; 2. tym, co decyduje dziś o skuteczności walki z artylerią przeciwnika, są rozbudowane systemy rozpoznawczo-ogniowe i skoordynowane z systemami WRE, zdolne do wykrycia celu i reakcji ogniowej w czasie rzeczywistym.
Poniższa narracja jest analizą zjawiska partycypacji kobiet we włoskiej organizacji terrorystycznej – Czerwonych Brygadach, podjętą w perspektywie teorii krytycznych (szczególnie: gender studies), otwartą również na narzędzia hermeneutyki (teorii interpretacji). Interpretacji poddano różnorodne dostępne źródła: dokumenty strategiczne, akta sądowe, wywiady telewizyjne i prasowe oraz literaturę dokumentu osobistego i epistolografię. Ze względu na ograniczone ramy objętościowe, dla zbudowania wystarczającego funkcjonalnie i gatunkowo katalogu narracji kobiet-brigatisti zastosowano zasadę case studies. Przyjęto hipotezę, iż kobiety w Czerwonych Brygadach wpisują się w fenomen „nowej kobiecości” ukształtowany na fali globalnego ruchu kulturowego i społecznego („ruch ’68”), który ujawnił nową jakość przemocy poli-tycznej kobiet, wychodzącą poza schemat tradycyjnych „patriarchalnych” ról. Narrację podzielono na trzy wyraziste części. W pierwszej części scharakteryzowano włoski ruch feministyczny, zwracając szczególną uwagę na jego lokalną specyfikę, w tym powiązania z innymi nurtami włoskiej lewicy tego okresu. W drugiej części zwrócono uwagę na istniejący w strukturach Czerwonych Brygad podział ról, oparty w pełni na równości płci, także w zakresie bezpośredniego udziału kobiet w najbardziej krwawych akcjach. W trzeciej części oddano głos kobietom – ich motywacjom, autonomicznym wyborom i decyzjom, oczekiwaniom i rozczarowaniom, jakie towarzyszyły brigatisti przez cały okres walki zbrojnej. Przeprowadzona analiza pozwoliła na weryfikację przyjętej hipotezy, iż kobiety należące do Czerwonych Brygad były typowym przy-kładem nowego pokolenia, generowanego przez głębokie globalne zmiany społeczno-kulturowe zachodzące na przełomie lat 60. i 70., ale zakorzenionego także w specyfice włoskiej lewicowości.
Bezpieczeństwo tożsamościowe w erze zmian społeczno-kulturowych
Artykuł analizuje pojęcie bezpieczeństwa tożsamościowego w kontekście współczesnych zmian społeczno-kulturowych, szczególnie w erze płynnej nowoczesności, jaką opisuje Zygmunt Bauman. Wskazuje na kluczową rolę tożsamości w budowaniu poczucia przynależności i stabilności społecznej oraz omawia wpływ globalizacji, migracji, technologii i rozwoju mediów społecznościowych na procesy kształtowania i przekazywania wartości oraz norm kulturowych. Szczególną uwagę poświęcono rozmyciu tradycyjnych źródeł autorytetu i przekazu tożsamościowego z pokolenia na pokolenie, co prowadzi do wzrostu poczucia niepewności i destabilizacji w społeczeństwach. Artykuł rozważa związki między bezpieczeństwem tożsamościowym a bezpieczeństwem społeczno-kulturowym, podkreślając, że ochrona tożsamości nie dotyczy tylko jednostki, ale ma również wymiar zbiorowy, związany z zachowaniem spójności społecznej i kulturowej w obliczu wyzwań współczesnego świata. Z perspektywy nauk o bezpieczeństwie proponowane są strategie ochrony wartości tożsamościowych, takie jak integracja społeczna, przeciwdziałanie dezinformacji czy edukacja społeczna. Celem artykułu jest ukazanie, jak współczesne zagrożenia wpływają na stabilność tożsamości i jakie wyzwania stoją przed społeczeństwami, aby zapewnić bezpieczeństwo tożsamościowe w globalizującym się świecie.
Perspektywy kształcenia z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego – refleksje w świetle wyników badań własnych
Szkoła odpowiadająca na wyzwania przyszłości, troszcząca się o bezpieczeństwo uczniów, zapewniająca dobrostan psychospołeczny to wymagania dla współczesnej edukacji. Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada, że głównym obszarem polityki oświatowej w 2025 roku będą działania w zakresie edukacji zdrowotnej uczniów, a w szczególności dbałość o ich zdrowie fizyczne i psychiczne. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na wyzwania dla kształcenia z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego, a szczególnie edukacji zdrowotnej. Autorki założyły, że edukacja zdrowotna stanowi istotny element w procesie zapewniania pożądanego poziomu bezpieczeństwa zdrowotnego. Bezpieczeństwo zdrowotne obejmuje zarówno zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym, jak i ich kontrolę oraz zapewnienie trwałego wsparcia zdrowotnego dla społeczeństwa. Przyjmując, że kluczowym celem tych działań jest ochrona zdrowia i życia ludzi, proces kształtowania bezpieczeństwa zdrowotnego nie może być pozbawiony działań edukacyjnych. W publikacji zaprezentowano wybrane wyniki badań realizowanych wśród studentów celowo dobranych kierunków studiów. W badaniu wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego, a celem badań było rozpoznanie opinii studentów na temat różnych aspektów bezpieczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa zdrowotnego. Badanie przeprowadzono w warunkach kryzysu zdrowotnego (pandemia COVID-19), co dodatkowo uwypukliło istotę podjętej problematyki. Wyniki pokazały, że studenci są świadomi zmian oraz konsekwencji, jakie przyniósł globalny kryzys zdrowotny. Jednocześnie zainteresowanie studentów wprowadzeniem do programu studiów przedmiotu z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego należy określić jako zaledwie umiarkowane, mimo że doceniają oni istotę tego obszaru kształcenia i łączą go z koncepcją zrównoważonego rozwoju.