De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
e-ISSN: 2450-5005 DOI: 10.34739/dsd Punktacja MEiN: 40
Ewolucja ram prawnych bezpieczeństwa narodowegow Singapurze (2021-2025)
W ostatnich latach obserwowany jest systematyczny wzrost aktywności Chińskiej Republiki Ludowej na arenie międzynarodowej, ukierunkowany na wzmocnienie jej pozycji w globalnym układzie sił. W literaturze przedmiotu coraz częściej wskazuje się na działania polegające na ingerencji w sprawy wewnętrzne innych państw, w tym operacje prowadzone w cyberprzestrzeni, za które odpowiedzialność przypisywana jest ChRL m.in. przez Unię Europejską. Wśród państw szczególnie narażonych na cyberataki wymienia się Republikę Singapur, co pozostaje w ścisłym związku z jej strategicznym położeniem w rejonie cieśniny Malakka – kluczowego szlaku komunikacyjnego dla handlu Chin z Afryką oraz Bliskim Wschodem. W odpowiedzi na rosnące zagrożenia Singapur podjął zdecydowane działania legislacyjne, ukierunkowane na ochronę bezpieczeństwa narodowego poprzez ograniczanie oraz stopniową eliminację wpływów zagranicznych. Celem artykułu jest analiza kluczowych aktów prawnych przyjętych w Republice Singapur w latach 2021–2025, w szczególności ustawy o przeciwdziałaniu wpływom zagranicznym (FICA), ustawy o przeglądzie znaczących inwestycji (SIRA) oraz nowelizacji ustawy o cyberbezpieczeństwie. Analizie poddano również stanowiska krytyczne formułowane wobec tych regulacji przez media. Zastosowaną metodologię badawczą stanowią metoda instytucjonalno‑prawna oraz metoda analizy krytycznej.
Prawa autorskie (c) 2026 De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
Prymat skuteczności – środowisko naturalne jako cel i koszt współczesnych konfliktów zbrojnych
Współczesne konflikty zbrojne, przeobrażające się w angażujące całą państwową machinę wojny, stają się nie tylko coraz częstsze, ale również coraz bardziej bezkompromisowe w doborze celów i środków, przy pomocy których rozstrzygnięcia mają być osiągane. Choć nie są to wciąż wojny totalne, generują poprzez maksymalizację intensywności, a przede wszystkim kalibracji inwazyjności dla państw atakowanych, potrzebę obrony totalnej. Totalność przybiera formę spowodowania uciążliwości dla adwersarza, która osłabi jego morale i sprawczość odwetu. Jest to więc walka nie tylko z wrogiem militarnym, ale de facto również – własnym otoczeniem. Celem staje się sprawianie uciążliwości przeciwnikom, poprzez niszczone środowisko naturalne. Środowisko ekologiczne jest tu więc rozpatrywane jako swoisty „zakładnik”, którego instrumentalizację we współcześnie różnie motywowanej agresji zbrojnej wykorzystuje się poprzez precyzyjnie priorytetyzowany system zadawania strat – destrukcji wobec rywala. Maksymalizacja szkód, przy jednoczesnej ekonomizacji angażowania środków własnych w agresję przy użyciu szkodliwej sprawczości ubytków środowiskowych, stanowi przejaw geostrategicznego „makiawelizmu”. Środowisko staje się poszukiwanym źródłem asymetrycznej przewagi w symetrycznych konfliktach, dlatego upowszechnienie takiego podejścia operacyjnego powoduje debatę nad koniecznością „uzbrojenia” prawa międzynarodowego w narzędzia, by zapobiegać, a jeśli już się wydarzy, ścigać i karać – tzw. ekobójstwo.
Suicydogenny potencjał sztucznej inteligencji: analiza przypadków
Praca podejmuje problematykę sztucznej inteligencji jako potencjalnego zagrożenia suicydalnego. Motywację do podjęcia tego zagadnienia stanowi alarmujący obraz statystyk odnoszących się do kondycji zdrowia psychicznego społeczeństw. Celem rozważań jest analiza mechanizmów, za sprawą których systemy sztucznej inteligencji spełniają rolę katalizatorów zachowań samobójczych. Analizą objęto m.in. psychologiczne aspekty oddziaływania technologii, w tym psychozę AI, sykofancję oraz weryfikację luk aktualnie obowiązującego systemu prawnego w tym kontekście. Ogólny problem badawczy został wyrażony w postaci pytania: w jaki sposób systemy sztucznej inteligencji oddziałują na procesy decyzyjne osób, doprowadzając do sytuacji kryzysu suicydalnego? Przyjęta hipoteza badawcza zakłada, że sztuczna inteligencja, mimo wspierającego potencjału, stanowi źródło zagrożenia zachowaniami suicydalnymi dla użytkowników, ze względu na brak efektywnych protokołów bezpieczeństwa. Interdyscyplinarny charakter omawianej problematyki determinuje wykorzystanie dorobku naukowego zarówno z zakresu prawa, kryminologii, a także psychologii i socjologii. Zatem w celu weryfikacji hipotezy zastosowano metodę kwerendy dostępnej literatury przedmiotu wraz z aktualnymi raportami i najnowszymi badaniami nad bezpieczeństwem sztucznej inteligencji. Ponadto, dążąc do szczegółowej analizy udokumentowanych incydentów, wykorzystano metodę studium przypadków, m.in. Adama Raine’a, Alana Brooksa i in.
Odporność systemu ochrony zdrowia na kryzysy migracyjne w warunkach konfliktu zbrojnego – ujęcie systemowe i modelowe
Celem artykułu jest analiza odporności systemu ochrony zdrowia w warunkach kryzysu migracyjnego wywołanego konfliktem zbrojnym oraz opracowanie jego ujęcia systemowego i modelowego. Punkt wyjścia stanowi założenie, że masowy napływ migrantów stanowi istotne wyzwanie dla funkcjonowania systemów publicznych, w szczególności ochrony zdrowia, generując presję na zasoby, organizację oraz finansowanie świadczeń zdrowotnych. W artykule podjęto próbę identyfikacji kluczowych komponentów determinujących odporność systemu ochrony zdrowia, obejmujących wymiar instytucjonalny, zasobowy, finansowy, epidemiologiczny oraz społeczny. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jakim stopniu system ochrony zdrowia jest zdolny do absorpcji, adaptacji i transformacji w warunkach kryzysu migracyjnego wywołanego konfliktem zbrojnym? Przyjęto hipotezę, zgodnie z którą poziom odporności systemu ochrony zdrowia zależy przede wszystkim od stopnia integracji jego komponentów oraz zdolności do ich elastycznego wykorzystania, a nie wyłącznie od poziomu dostępnych zasobów. W artykule zastosowano podejście teoretyczno-analityczne, oparte na analizie literatury przedmiotu, dokumentów strategicznych oraz danych wtórnych dotyczących funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. W wyniku przeprowadzonych analiz opracowano model odporności systemu ochrony zdrowia, uwzględniający trzy poziomy funkcjonalne: absorpcję, adaptację oraz transformację. Wnioski wskazują, że skuteczne funkcjonowanie systemu w warunkach kryzysu migracyjnego wymaga nie tylko zwiększania zasobów, lecz przede wszystkim wzmacniania zdolności organizacyjnych, koordynacyjnych oraz integracyjnych systemu. Wnioski płynące z badania mogą stanowić podstawę do projektowania rozwiązań systemowych i rekomendacji dla decydentów podejmujących działania w obszarze bezpieczeństwa zdrowotnego państwa.
Wybrane aspekty współpracy polskich słuzb specjalnych ze służbą bezpieczeństwa Ukrainy w kontekście wojny pomiędzy Rosją a Ukrainą. Wpływ na bezpieczeństwo Polski i Ukrainy
Artykuł analizuje wybrane obszary współpracy polskich służb specjalnych ze Służbą Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) w kontekście trwającej wojny rosyjsko ukraińskiej. Przedstawiono ewolucję relacji operacyjnych po 2014 r., kiedy to aneksja Krymu przez Federację Rosyjską oraz wybuch konfliktu zbrojnego na Donbasie stały się katalizatorem zacieśnienia współpracy wywiadowczej między oboma państwami. Szczególną uwagę poświęcono intensyfikacji działań po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r., która nadała współpracy nowy wymiar strategiczny i operacyjny, stawiając przed służbami obu krajów bezprecedensowe wyzwania w zakresie koordynacji działań w warunkach aktywnego konfliktu zbrojnego. Omówiono kluczowe pola kooperacji, takie jak wymiana informacji wywiadowczych i kontrwywiadowczych, wspólne przeciwdziałanie rosyjskim operacjom wpływu oraz dezinformacji, zwalczanie cyberzagrożeń wymierzonych w infrastrukturę państwową, a także ochrona infrastruktury krytycznej obu krajów. Artykuł wskazuje, że skuteczność tej współpracy jest uwarunkowana nie tylko zasobami i zdolnościami operacyjnymi stron, lecz również poziomem wzajemnego zaufania instytucjonalnego oraz kompatybilnością procedur i standardów wymiany informacji niejawnych, wypracowanych zarówno w ramach struktur dwustronnych, jak i szerszych formatów wielostronnych. W artykule podkreślono znaczenie synergii działań obu państw dla bezpieczeństwa regionalnego w Europie Środkowo Wschodniej, wskazując jednocześnie na główne wyzwania strukturalne i operacyjne. Należą do nich różnice systemowe wynikające z odmiennych tradycji prawno instytucjonalnych, presja operacyjna generowana przez aktywne działania Rosji w przestrzeni kinetycznej, informacyjnej i cybernetycznej oraz konieczność dalszej harmonizacji procedur w ramach procesów integracji euroatlantyckiej Ukrainy. Istotnym elementem analizy jest również ocena wpływu tej współpracy na zdolności obronne i bezpieczeństwo wewnętrzne zarówno Polski, jak i Ukrainy. Analiza ukazuje współpracę polsko ukraińską na poziomie służb specjalnych jako istotny element wzmacniania odporności państw regionu wobec agresywnej polityki Federacji Rosyjskiej, a także jako przykład praktycznej realizacji solidarności sojuszniczej w warunkach trwającego konfliktu zbrojnego. Wnioski z przeprowadzonej analizy mogą stanowić punkt odniesienia dla dalszych badań nad architekturą bezpieczeństwa w regionie oraz rolą współpracy bilateralnej w systemie zbiorowej obrony.
Sto lat instytucji dzielnicowego w Polsce. Od modelu administracyjno-kontrolnego do partnerstwa z lokalną społecznością
W 2026 r. przypada setna rocznica formalnego wprowadzenia instytucji dzielnicowego do polskiego systemu bezpieczeństwa wewnętrznego. Artykuł koncentruje się na ewolucji roli tego typu funkcjonariusza od modelu kontrolno-administracyjnego aż do koncepcji policjanta pierwszego kontaktu, opierającego swoje działania na założeniach strategii community policing. Analiza obejmuje okres od II Rzeczypospolitej, poprzez Polską Rzeczpospolitą Ludową i transformację ustrojową, po współczesny wzorzec funkcjonowania Policji. Wykazano, że przemiany instytucji dzielnicowego miały charakter stopniowy i niejednorodny. Mimo zaistniałych na przestrzeni stulecia istotnych zmian normatywnych, utrzymały się elementy pochodzące z wcześniejszych sposobów działania. Zastosowana analiza w ujęciu historyczno-instytucjonalnym pozwoliła na stwierdzenie, że w służbie policyjnego gospodarza rejonu formalnie dominuje model partnerski, chociaż w praktyce jest ograniczany z powodów biurokratycznych i organizacyjnych. Powyższe wpływa na rzeczywisty charakter relacji między Policją a obywatelami i stanowi wyzwanie dla obecnych systemów bezpieczeństwa lokalnego. W szczególności ograniczenia te wynikają z przeciążenia dzielnicowego szerokim zakresem zadań, które często wykraczają poza jego podstawową rolę, ograniczonej autonomii operacyjnej policjanta oraz napięcia między oczekiwaniami reprezentowanej instytucji a potrzebami lokalnej społeczności.
Samotne wilki w cyberprzestrzeni – nowe zagrożenie w dziedzinie terroryzmu w cyberprzestrzeni
Artykuł podejmuje problematykę nowego, dynamicznie rozwijającego się zjawiska w obszarze terroryzmu internetowego, jakim są tzw. cyberwilki – sprawcy działający samodzielnie, łączący w sobie cechy klasycznych samotnych wilków oraz hakerów. Autorzy stawiają hipotezę, że cyberwilki stanowią autonomiczną kategorię podmiotów terroryzmu asymetrycznego, której nie można sprowadzić ani do postaci hakera działającego dla zysku, ani do terrorysty funkcjonującego w ramach zorganizowanej struktury. W artykule dokonano przeglądu literatury przedmiotu oraz raportów instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, a także przeprowadzono analizę przypadku. Na tej podstawie wyodrębniono trzy główne kategorie cyberwilków: ideologicznych (hacktywiści), motywowanych osobistą zemstą oraz motywowanych psychopatologicznie. Przeprowadzona analiza wskazuje, że cyberwilki są zjawiskiem narastającym, a ich potencjał destrukcyjny często przewyższa możliwości zorganizowanych grup terrorystycznych ze względu na brak wewnętrznych mechanizmów kontroli, efekt zaskoczenia oraz trudności w przewidywaniu ich działań. Artykuł zamyka teza, że cyberwilki stanowią autonomiczną i dynamicznie rozwijającą się gałąź terroryzmu internetowego, wymagającą odrębnego ujęcia definicyjnego i analitycznego.
Wojska Obrony Terytorialnej jako kluczowy element skutecznej obrony cywilnej. Niewykorzystane szanse, możliwe kierunki zmian
W artykule przedstawiono marginalną rolę Wojsk Obrony Terytorialnej w obronie cywilnej w świetle obowiązującej ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Główny problem badawczy sfor-mułowano w postaci pytania: w jakim zakresie WOT może stać się kluczowym elementem skutecznej obrony cywilnej? Przyjęto hipotezę, że obrona cywilna koncentruje się głównie na działaniach w sytuacjach kryzysowych, co sprawia, iż w tym kontekście w wielu obszarach jest zintegrowana z funkcjonującym zarządzaniem kryzysowym. Marginalne zaangażowanie WOT do realizacji zadań OC wynika w szcze-gólności z braku precyzyjnych regulacji prawnych. W badaniach zastosowano teoretyczne metody badawcze: analizę, syntezę, interpretację porównawczą, abstrahowanie oraz wnioskowanie. Analiza obejmowała określenie istoty obrony cywilnej, możliwy zakres jej integracji z funkcjonującym obecnie zarządzaniem kryzysowym, zadania powierzone Wojskom Obrony Terytorialnej w ramach OC a także możliwe zmiany zwiększające rolę WOT w obronie cywilnej. Przeprowadzone badania wskazują istotne niedostatki w obecnym systemie, wynikające z przyjętych rozwiązań prawnych. Włączenie WOT do zadań OC stworzy warunki dla formacji do odgrywania kluczowej roli w tym obszarze. Wnioski potwierdzają, że wymaga to jednak kompleksowego podejścia, obejmującego zarówno zmiany legislacyjne, organizacyjne, jak również pełną integrację ochrony ludności i obrony cywilnej z zarządzaniem kryzysowym.
Dopasowanie personelu służby inżynieryjno-lotniczej bazy lotnictwa a poczucie stresu w trakcie procesu obsługi samolotów
Efektywność działań i koncentracja na osiąganiu wyników (nalotu) są kluczowymi wyzwaniami, z jakimi mierzy się personel baz lotniczych. Współczesne podejście do bezpieczeństwa lotów wskazuje, że jego poziom kształtowany jest nie tylko przez stan techniczny statków powietrznych, lecz również przez uwarunkowania organizacyjne oraz czynniki determinujące efektywność pracy personelu i jakość realizowanych przez niego działań. Coraz większe znaczenie przypisuje się niezwykle istotnemu w strukturach bazy czynnikowi ludzkiemu. Celem artykułu jest rozpoznanie oraz opis dopasowania personelu Służby Inżynieryjno-Lotniczej (SIL) do środowiska organizacyjnego bazy szkolenia lotniczego oraz stresu odczuwanego podczas realizacji zadań związanych z obsługą sprzętu lotniczego. Przedmiotem analizy uczyniono w szczególności dopasowanie organizacyjne i regulacyjne, a także ich znaczenie dla funkcjonowania personelu SIL w warunkach wysokiej odpowiedzialności, sformalizowanych procedur oraz podwyższonych wymagań bezpieczeństwa. Wskazano subiektywne doświadczenia personelu SIL w kontekście ich pracy w środowisku bazy lotniczej i wykonywanych zadań. Uzyskane wyniki badań wskazują na relatywnie wysoki poziom dopasowania personelu SIL do środowiska funkcjonowania bazy lotnictwa. Świadczy o tym m.in. wysoki poziom przestrzegania obowiązujących procedur i wytycznych, pozytywna ocena wykorzystania kompetencji zawodowych oraz ogólnie korzystna ocena systemu szkoleń podnoszących kwalifikacje personelu. Jednocześnie zdecydowana większość respondentów deklaruje, że nie odczuwa nadmiernego stresu podczas wykonywania obowiązków związanych z obsługą sprzętu lotniczego. Wyniki te sugerują, że odpowiednie dopasowanie kompetencyjne, organizacyjne oraz regulacyjne personelu do specyfiki środowiska pracy sprzyja utrzymaniu relatywnie niskiego poziomu stresu zawodowego.
Mil-kanały jako narzędzie wojny informacyjnej w konflikcie rosyjsko-ukraińskim
Mil-kanały zakładane w mediach społecznościowych są kolejnym cyfrowym przedłużeniem arsenału środków wojny informacyjnej. Różnią się od mil-blogów tym, że relacjonują działania konkretnej jednostki w strukturze sił zbrojnych. Treści na nich publikowane mają potencjał docierania do wielu odbiorców na świecie jednocześnie. Ze względu na to są wykorzystywane przez Rosję i Ukrainę do moralnego legitymizowania swoich działań oraz piętnowania wysiłków wojennych nieprzyjaciela. Funkcje, które posiadają takie platformy jak Telegram czy YouTube są atrakcyjne z punktu widzenia potrzeb wojny informacyjnej zarówno jednej, jak i drugiej strony konfliktu toczonego w Europie Wschodniej. Od 2022 roku zaobserwować można początki wielu mil-kanałów zakładanych przez Rosję i Ukrainę do osiągnięcia przewagi w wojnie informacyjnej. Celem niniejszego artykułu jest wyszczególnienie, scharakteryzowanie oraz określenie roli ukraińskich i rosyjskich mil-kanałów w prowadzonej przez te państwa wojnie informacyjnej. Problemy badawcze objęły identyfikację sposobów wykorzystania mil-kanałów przez Rosję i Ukrainę do wojny informacyjnej, a także wskazanie treści i narracji, które się na nich znajdują. W ramach hipotez przyjęto, iż mil-kanały to istotne narzędzie wojny informacyjnej, poprzez które realizuje się działania ofensywne i defensywne, treści na nich wykazują cechy przekazu propagandowego, a narracje skłaniają się do przedstawiania własnych wysiłków jako uzasadnionych i sprawiedliwych na tle bandyckich i niesłusznych przeciwnika. W celu zrealizowania założeń artykułu, dokonano przeglądu rosyjskich i ukraińskich mil-kanałów na platformie Telegram i YouTube oraz przeanalizowano i zinterpretowano literaturę ekspercką z różnych obszarów naukowych. W artykule wykazano, że mil-kanały używane są do uwydatniania wewnętrznych problemów w armii nieprzyjaciela, propagandy i dehumanizacji wroga. W ramach działań defensywnych, mil-kanały swoimi treściami podnoszą morale społeczeństwa, promują postawy patriotyczne oraz wysiłki danego państwa w wojnie.
System edukacji w Ukrainie podczas konfliktu zbrojnego
Niniejszy artykuł analizuje powiązania między metodologią pedagogiczną a odpornością cyfrową w okresie stanu wojennego, koncentrując się na platformach e-learningowych i szkoleniach opar-tych na symulacjach, służących upowszechnianiu międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH). Celem badania jest ocena elektronicznego kursu szkoleniowego, mającego na celu podnoszenie świado-mości praw człowieka i kompetencji w zakresie informacji cyfrowych wśród personelu wojskowego, wolontariuszy i studentów w warunkach aktywnego konfliktu. Autorzy badania wykorzystują jakościowe, interdyscyplinarne podejście, które integruje analizę prawno-normatywną z modelowaniem pedagog-icznym w ramach systemowo-funkcjonalnych. Zawierają one analizę porównawczą systemów zarządza-nia nauczaniem (LMS) i protokołów przetestowanych w praktyce. Badanie opiera się na trzech głównych hipotezach: po pierwsze, dostępność informacji bezpośrednio koreluje z odpornością obywatelską; po dru-gie, edukacja w zakresie praw człowieka stanowi istotne, niekinetyczne narzędzie bezpieczeństwa; po trzecie, projekt pedagogiczny musi wykorzystywać moduły mikroedukacji, aby dostosować się do środowisk wysokiego stresu i radzić sobie z obciążeniem poznawczym. Główne wnioski wskazują, że dostępność cyfrowa jest głównym czynnikiem determinującym skuteczność edukacji w strefach wysoki-ego ryzyka. Aby zachować godność człowieka i stabilność narodową, systemy edukacyjne muszą odejść od tradycyjnych modeli na rzecz zdecentralizowanych, cyfrowych architektur, które stawiają na skalow-alność techniczną i możliwość dostosowania do kontekstu.
Od badań do rozwiązania: uzasadnienie stworzenia innowacyjnej aplikacjido nauki międzynarodowego prawa humanitarnego
Pełnoskalowy konflikt zbrojny w Ukrainie stworzył bezprecedensowe i pilne zapotrzebowanie na wiedzę prawną wśród uczestników działań zbrojnych oraz ludności cywilnej. Zapewnienie, że pod-chorążowie, żołnierze zawodowi i pracownicy organizacji humanitarnych posiadają odpowiednią znajomość międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH), jest nie tylko wymogiem akademickim lub etycznym, lecz także strategiczną koniecznością służącą zapobieganiu zbrodniom wojennym i ochronie godności człowieka w strefach konfliktów o wysokiej intensywności. Tradycyjne modele dydaktyczne, opierające się głównie na stabilnej infrastrukturze, nauczaniu stacjonarnym i stałym dostępie do Internetu, często okazują się nieskuteczne w realiach aktywnych działań bojowych oraz stanu wojennego. W artykule przedstawiono wspólną inicjatywę Narodowego Uniwersytetu Sił Powietrznych im. Iwana Kożeduba w Charkowie oraz Szwedzkiego Instytutu, mającą na celu zniwelowanie tej luki edukacyjnej poprzez opracowanie specja-listycznej aplikacji mobilnej. Głównym celem badań jest przedstawienie technicznych i dydaktycznych pod-staw platformy mLearning (mobilnego uczenia się), zaprojektowanej specjalnie do szkolenia z zakresu prawa w środowisku charakteryzującym się niestabilnym dostępem do sieci i wysokim obciążeniem poz-nawczym. Badania oparto na hipotezie, że modułowe rozwiązanie cyfrowe umożliwiające pracę w trybie offline, zintegrowane z interaktywnymi scenariuszami i elementami grywalizacji monitorującymi postępy, zapewni znacznie wyższy poziom zaangażowania i trwałości przyswajanej wiedzy niż istniejące zasoby wymagające stałego dostępu do Internetu. W celu weryfikacji tej hipotezy autorzy zastosowali wieloetapową metodologię obejmującą analizę porównawczą istniejących narzędzi cyfrowych z zakresu MPH (takich jak aplikacja MKCK oraz „War Has Rules” organizacji Geneva Call), audyt technicznych wymagań architektury oprogramowania dotyczących przechowywania danych offline z wykorzystaniem SQLite oraz analizę dydaktyczną zasad projektowania zorientowanego na użytkownika (human-focused design). Główne wyniki wskazują, że choć istnieją obszerne bazy danych prawa, często brakuje im interaktywnej logiki „trybu misji”, pozwalającej przełożyć abstrakcyjne normy traktatowe na decyzje podejmowane w działaniach opera-cyjnych. Proponowana aplikacja rozwiązuje ten problem dzięki zastosowaniu systemu DASHBOARD i lo-kalnego przechowywania danych, zapewniając dostęp do Konwencji Genewskich oraz odpowiednich in-strukcji wojskowych, takich jak Rozkaz Ministerstwa Obrony nr 164, nawet w trybie samolotowym lub na obszarach z ograniczoną łącznością telekomunikacyjną. W podsumowaniu wykazano, że przejście od stand-ardowych internetowych materiałów edukacyjnych do dedykowanego rozwiązania mobilnego jest niezbędne dla współczesnego kształcenia w sektorze bezpieczeństwa. Dzięki wykorzystaniu elementów grywalizacji, takich jak odznaki, punkty i zadania oparte na fabule, aplikacja przekształca bierne czytanie w aktywne rozwiązywanie problemów. Podejście to nie tylko wspiera rozwój zawodowy personelu wojskowego, lecz także stanowi istotne cyfrowe zabezpieczenie międzynarodowych mechanizmów wymiaru sprawiedliwości w czasie trwających działań zbrojnych.
Podejście do usprawnienia systemu zarządzania transformacją cyfrową
Cel: Opracowanie modelu koncepcyjnego Systemu Zarządzania Transformacją Cyfrową (DTMS) integrującego procesy cyfryzacji z planowaniem obronnym opartym na zdolnościach. Badanie an-alizuje transformację cyfrową obrony Ukrainy (2014–2025), dokumentując osiągnięcia i proponując wyma-gania dla przyszłego zintegrowanego systemu zarządzania. Praca odnosi się do problemu „mozaikowej au-tomatyzacji" wynikającej z oddolnych inicjatyw wolontariackich oraz analizuje przesunięcie współczesnego konfliktu w stronę wojny kognitywnej, gdzie cele strategiczne obejmują kształtowanie własnej świado-mości sytuacyjnej i manipulowanie procesem decyzyjnym przeciwnika. Hipoteza: Skuteczna transformacja cyfrowa obrony wymaga systematycznej integracji zarządzania z Joint Capa-bilities Integration and Devel-opment System (JCIDS). Integracja ta, wsparta architekturą korporacyjną, tworzy asymetryczną przewagę poprzez skrócenie cyklu decyzyjnego i wykorzystanie fuzji danych dla przewagi kognitywnej. Metody: Zas-tosowano podejście sys-temowe do analizy ekosystemów cyfrowych wdrożonych podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, w tym platform DELTA, Kropyva I inicjatywy „Armia Dronów", oceniając je według stand-ardów NATO (NAF) i DoDAF. Model DOTMLPFI-P wykorzystano do identyfikacji luk funkcjonalnych. Wyniki: Uzasadniono architekturę DTMS opartą na trzech filarach (Ludzie, Technologie, Procesy) i pięciu blokach funkcjonalnych. Zaproponowano federacyjny model zarządzania z repozytorium architektury. Wnioski: Sukces w nowoczesnej wojnie wielodomenowej zależy od strategicznego dostosowania innowacji cyfrowych do potrzeb operacyjnych. DTMS ułatwia przejście do elastycznych architektur sieciocentrycznych wspierających przewagę operacyjną w wojnie kognitywnej.
Instrumentalizacja migracji jako wyzwanie dla bezpieczeństwa granic Unii Europejskiej – przypadek Litwy
W 2021 roku instrumentalizacja migracji stała się jednym z istotnych wyzwań bezpieczeństwa dla trzech państw członkowskich Unii Europejskiej (UE), czyli Litwy, Polski oraz Łotwy. Zjawisko to zyskało szczególne znaczenie, w momencie gdy zostało uznane za zagrożenie hybrydowe mające na celu destabilizację wschodniej granicy NATO i UE. Instrumentalizacja przepływów ludności, rozumiana jako kierowanie ruchów migracyjnych na terytorium wybranych państw, stała się formą presji politycznej, zmuszając państwa człon-kowskie do pilnych działań w zakresie ochrony granic oraz koordynacji odpowiedzi na wyzwania humanitarne i bezpieczeństwa. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie problematyki instrumentalizacji migracji jako narzędzia wywierania presji politycznej, a także wpływu tego zjawiska na bezpieczeństwo granic Unii Euro-pejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem przypadku Litwy. Niniejsza analiza koncentruje się na wykorzysta-niu migracji w kontekście międzynarodowym oraz na konsekwencjach tego zjawiska dla państw członkow-skich UE. W ramach badań przeanalizowano sytuację na granicy litewsko-białoruskiej oraz środki podjęte przez Litwę w celu ochrony granicy i zapewnienia bezpieczeństwa własnym obywatelom. Dalsza część pracy poświęcona została ocenie skuteczności działań tego państwa w świetle przestrzegania prawa międzynarodo-wego oraz standardów humanitarnych. W badaniu zastosowano triangulację metodologiczną polegającą na po-łączeniu metody dogmatyczno-prawnej, metody porównawczej oraz desk research. Dane wykorzystane w ana-lizie pochodziły z licznych ośrodków analitycznych specjalizujących się w tematyce Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW), Instytutu Europy Środkowej (IEŚW) oraz Pol-skiego Instytutu Spraw Międzynarodowych (PISM). Analiza przykładu Litwy umożliwiła aktualną diagnozę sytuacji związanej z działaniami państw członkowskich UE w zakresie zwalczania instrumentalizacji migracji, a także uzupełnieniem dotychczasowych wyników badań.
Zbrodnie Rosji przeciwko ludzkości: problemy śledztwa i odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej
Artykuł podejmuje pogłębioną analizę kluczowych zagadnień dotyczących zbrodni wojennych popełnionych przez Federację Rosyjską na suwerennym terytorium Ukrainy w kontekście trwającej agresji militarnej. Ogromna skala i zakres tych naruszeń wymagają zdecydowanej reakcji prawnej. Artykuł wy-mienia i analizuje kilka kluczowych międzynarodowych porozumień i traktatów, które zostały bezpośrednio i rażąco naruszone przez państwo agresora. Dotyczy to zazwyczaj podstawowych założeń Konwencji Ge-newskich z 1949 r. i ich Protokołów Dodatkowych, w szczególności tych dotyczących ochrony ludności cywilnej, rannych żołnierzy i jeńców wojennych, a także postanowień Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK). Artykuł podkreśla, że naruszenia te nie są jedynie odosobnionymi incydentami, lecz stanowią element dostrzegalnego wzorca bezprawnego postępowania. Głównym wyzwaniem jest kluczowy problem przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego (MPH) i zapewnienia ochrony praw człowieka w trakcie wojny toczonej przeciwko Ukrainie. Niniejsza dyskusja osadzona jest w kontekście szczególnych trudności właściwych obszarom objętym konfliktem zbrojnym, takich jak ataki na infrastrukturę cywilną, ataki o charakterze nieukierunkowanym oraz umyślne naruszenia zasad rozróżniania i proporcjonalności.. W artykule rozważono praktyczne strategie, formułując zalecenia dotyczące gromadzenia dowodów dotyczących zbrodni wojskowych popełnionych przez wojska rosyjskie na terytorium Ukrainy. Skuteczne gromadzenie dowodów ma kluczowe znaczenie i musi być zgodne z międzynarodowymi standardami prawnymi, aby mogło być dopuszczone w sądzie. Kluczowe omówione metodologie obejmują dokumentację kryminalistyczną, cyfrowe przechowywanie dowodów (np. zdjęć satelitarnych, przechwyconych komunikatów, nagrań z mediów społecznościowych), zeznania ofiar i świadków oraz bezpieczne utrzymanie łańcucha dowodowego dla dowodów rzeczowych. Ostateczny cel tej skrupulatnej dokumentacji został sformułowany następująco: wykorzystanie tych dowodów w przyszłości do ścigania państwowych sprawców zbrodni wojskowych. Ten ambitny cel wykracza poza indywidualną odpowiedzialność żołnierzy i obejmuje potencjalne pociągnięcie państwa rosyjskiego i jego wysoko postawionych przywódców do odpowiedzialności przed trybunałami międzynarodowymi, takimi jak MTK, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) lub specjalnie utworzony trybunał ad hoc. Dlatego też nacisk położony jest na tworzenie solidnych podstaw prawnych, które zapewnią sprawiedliwość ofiarom i potwierdzą regułę, że nawet podczas wojny istnieją zasady, których należy przestrzegać.
Doskonalenie systemu zarządzania kryzysowego na podstawie doświadczeń powodzi w Polsce z 2024 r.
Praca ma celu przedstawienie propozycji doskonalenia polskiego systemu zarządzania kryzysowego w kontekście doświadczeń z powodzi, która miała miejsce w Polsce w 2024 r. Publikacja powstała na podstawie aktualnych badań, posiada aspekt poznawczy i praktyczny. Dotyka niezwykle is-totnego zagadnienia, to jest sposobu ochrony życia i zdrowia ludzi podczas powodzi. Metody badawcze: Podstawową metodą badawczą była jakościowa analiza empiryczna, przeprowadzona przy użyciu otwartych wywiadów pogłębionych. Wywiady przeprowadzono z przedstawicielami kadry kierowniczej administracji samorządowej i powiatowych centrów zarządzania kryzysowego, którzy pełnili swoje obowiązki służbowe podczas powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. Analizę empiryczną uzupełniono metodą teoretyczną, polegającą na krytycznym przeglądzie literatury przedmiotu oraz metodą wnioskowania deduk-cyjnego. Przedmiotem badań były formy wsparcia uznane za kluczowe w kontekście powodzi, która miała miejsce w Polsce we wrześniu 2024 r., a także katalog problemów i wyzwań ujawnionych podczas akcji ra-towniczych i pomocowych. Głównym celem badań było sformułowanie propozycji usprawnienia systemu zarządzania kryzysowego w przypadku powodzi, z uwzględnieniem doświadczeń i problemów zidentyfikowanych podczas wydarzeń z września 2024 r. W badaniu sformułowano dwa główne pytania badawcze: (1) Jakie były kluczowe problemy, z jakimi borykali się mieszkańcy obszarów dotkniętych powodzią we wrześniu 2024 r.? oraz (2) Jakiego rodzaju pomoc należy zapewnić, aby skutecznie zminimal-izować negatywne skutki tego zdarzenia? Główne wnioski: System zarządzania kryzysowego powinien uwzględniać regulację następujących kwestii: 1) szkolenia z zakresu reagowania kryzysowego dla pra-cowników placówek edukacyjnych i opiekuńczych, w których przebywają osoby małoletnie; 2) precyzyjne wyznaczenie miejsc ewakuacyjnych odpowiednich do rodzaju i skali zagrożenia; 3) organizacja tymczasowego zakwaterowania i miejsc zastępczych dla ofiar; 4) usprawnienia zapewniające szybką ocenę uszkodzonych budynków i pomoc w naprawach; 5) środki mające na celu szybkie przywrócenie infrastruktury i warunków sanitarnych; oraz 6) zwiększenie liczby personelu administracyjnego proporcjonalnie do skali kryzysu.
Bezpieczeństwo w warunkach multikryzysu: trendy i zmiany w wybranych globalnych i krajowych ocenach ryzyka w latach 2020–2025
Artykuł przedstawia wyniki analizy porównawczej globalnych i krajowych ocen ryzyka w latach 2020–2025, obejmujących okres tzw. multikryzysu związanego z pandemią COVID-19, kryzysem energetycznym oraz wojną w Ukrainie, uzupełnionego o kontekst zmian klimatycznych. Celem badań było określenie wpływu tych zjawisk na strukturę, percepcję i hierarchię ryzyk w wymiarze globalnym i krajowym oraz na podejście do bezpieczeństwa systemowego. Zastosowano jakościową analizę porównawczą raportów World Economic Forum Global Risks Reports oraz Krajowych Planów Zarządzania Kryzysowego, uzupełnioną interpretacją trendów i ich konwergencji. Wyniki wskazują na przesunięcie hierarchii zagrożeń: dominacja ryzyk klimatycznych ustępuje ryzykom geopolitycznym, społecznym i technologicznym. Pandemia, kryzys energetyczny i wojna w Ukrainie uruchomiły kaskady efektów systemowych, od destabilizacji gospodarczej i informacyjnej po osłabienie struktur współpracy międzynarodowej. Analiza wykazała około 80% zgodności ocen globalnych i krajowych, szczególnie w obszarach środowiska, technologii, geopolityki i odporności systemowej. W Polsce widoczna jest ewolucja w kierunku nowych zagrożeń strategicznych, takich jak masowa migracja czy wzrost ryzyka terroryzmu, a na świecie to konflikt zbrojny pomiędzy państwami i większe ryzyko polaryzacji społecznej. Wnioski potwierdzają konieczność podejścia systemowego i wielowymiarowego oraz rozwijania zdolności adaptacyjnych i „resilience governance”.
Wypracowanie mierników oceny prowadzenia działań w procesie planowania na poziomie taktycznym
Gwałtownie zmieniająca się sytuacja polityczno-militarna na obszarze zainteresowania NATO oraz na terenach przyległych stwarza szeroki wachlarz zagrożeń, które muszą być uwzględnione podczas planowania zarówno w czasie pokoju, jak i kryzysu oraz konfliktów zbrojnych. Wielokierunkowa i wieloaspektowa natura tych zagrożeń wymaga elastycznego procesu planowania, odpowiednio dostosowującego się do potencjalnych działań. Sztuka operacyjna w aspekcie naukowo-pragmatycznym spełnia funkcje: praktyczną, teoretyczną i dydaktyczną. Funkcja praktyczna to umiejętność przekształcania celów i wytycznych strategii wojskowej w wytyczne i zadania dla zgrupowań zadaniowych, z uwzględnieniem nowatorskich założeń teorii i racjonalnego osiągania celów operacji. Funkcja ta wyraża się w umiejętności planowania i dowodzenia operacyjnego. Jej przedmiotem zainteresowania są również funkcje kierownicze. Wyzwaniem podczas planowania i dowodzenia operacyjnego jest umiejętne zespolenie czynników operacyjnych (siły, czas, przestrzeń, informacja) z osiąganym celem operacji. Sztuka operacyjna integruje cele, sposoby i środki. Określa, które siły prowadzą jakie działania w czasie i przestrzeni, aby tworzyć efekty i osiągać cele. Niezbędny jest tu aktywny udział dowódcy, ponieważ sztuka operacyjna to mieszanka nauki oraz sztuki wymagająca intuicji, doświadczenia i przywództwa. Obecnie coraz częściej badacze operacyjni i planiści są zainteresowani nie tylko pozyskiwaniem danych z ostatnich konfliktów, lecz także uzyskiwaniem ilościowych ocen na temat trendów lub skutków użycia broni i procesów walki we współczesnych działaniach wojennych, ujawnionych w tych danych. Przedmiotem badań przedstawionych w niniejszym artykule są mierniki oceny prowadzenia działań. Problem badawczy skupia się natomiast na sposobie wypracowania mierników oceny prowadzenia (postępu) działań i metodzie ich zastosowania w odniesieniu do współczesnych procedur planistycznych. Tak sformułowany problem stwarza warunki do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest stworzenie algorytmu wypracowania mierników do oceny prowadzenia działań jako narzędzia w czasie symulacji.
Indie jako kluczowy element globalnej architektury bezpieczeństwa: potencjał i ograniczenia w świetle dokumentów strategicznych Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej
W globalnej architekturze bezpieczeństwa współczesnego świata nasila się polaryzacja. Z jednej strony zjawisko to wynika z upadku systemu jednobiegunowego, który powstał po zimnej wojnie, w którym Stany Zjednoczone pełniły rolę jedynego supermocarstwa i dominującego podmiotu w stosunkach międzynarodowych. Obecnie coraz bardziej widoczne jest pojawienie się nowych biegunów – światowych mocarstw. Z drugiej strony coraz częściej dochodzi do konfrontacji politycznych, gospodarczych, ideologicznych i kulturowych, które przeradzają się w konflikty zbrojne. Wyraźnym tego przykładem jest neoimperialna i agresywna polityka prowadzona przez Federację Rosyjską. W tym kontekście warto przyjrzeć się roli, jaką Indie, jako światowa potęga doświadczająca wzrostu swoich wpływów politycznych, gospodarczych i militarnych, odgrywają w kształtowaniu globalnej architektury bezpieczeństwa. Jakie są potencjalne możliwości i ograniczenia Indii w tym zakresie? Artykuł analizuje Indie jako mocarstwo, które w badaniach nad bezpieczeństwem międzynarodowym jest coraz częściej postrzegane jako kluczowy element nie tylko bezpieczeństwa regionalnego, ale także szerszego globalnego systemu bezpieczeństwa. Wielu obserwatorów argumentuje, że rozwijająca się rywalizacja między USA a Chinami w Azji będzie miała kluczowe znaczenie dla regionalnego i glob-alnego układu sił, ostatecznie kształtując przyszły globalny porządek bezpieczeństwa. Niniejsza analiza przyjmuje specyficzną perspektywę badawczą, badając rolę Indii jako kluczowego elementu globalnego systemu bezpieczeństwa z perspektywy Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej. Niniejsza analiza ogra-nicza się do dwóch perspektyw: po pierwsze, roli przypisanej Indiom w dokumentach strategicznych Unii Europejskiej; po drugie, pozycji Indii przedstawionej w dokumentach strategicznych Federacji Rosyjskiej. Analiza tych perspektyw pozwala zidentyfikować niewykorzystany potencjał Indii, aby stały się one kluczowym elementem globalnego systemu bezpieczeństwa.
Modelowanie ryzyka ataków socjoinżynieryjnych na system informatyczny w oparciu o metodę mapowania kognitywnego
W artykule przeanalizowano kluczowe metody ataków społecznościowych, w tym phishing, vishing, spear phishing i manipulację zaufaniem, które pozwalają atakującym ominąć nawet najbardziej wyrafinowane mechanizmy obronne. Szczególną uwagę skupiono na analizie czynnika ludzkiego jako krytycznego elementu bezpieczeństwa. Badania pokazują, że około 70% incydentów jest związanych z działaniami samych użytkowników, którzy mogą być nieświadomi, podatni psychologicznie lub podlegać wpływom zewnętrznym. Praktyczne znaczenie badania polega na opracowaniu strategii minimalizujących ryzyko inżynierii społecznej. Proponowane środki obejmują kompleksowe szkolenia personelu, stosowanie wielopoziomowego uwierzytelniania, ograniczanie praw dostępu, wdrażanie oprogramowania monitorującego podejrzane działania oraz modelowanie zagrożeń w oparciu o analizę kognitywną. Przed-stawione wyniki mogą być przydatne dla osób odpowiedzialnych za politykę bezpieczeństwa, specjalistów ds. bezpieczeństwa informacji i badaczy w dziedzinie cyberobrony.
Uprawnienia śledcze polskich i czeskich cywilnych służb specjalnych – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Bezpečnostní informační služba
Polskie i czeskie cywilne służby specjalne, mimo ogólnych podobieństw, zasadniczo różnią się w zakresie posiadanych uprawnień śledczych. Polska Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) została przez ustawodawcę wyposażona w uprawnienia dochodzeniowo-śledcze w zakresie realizacji swoich zadań, w przeciwieństwie do niej czeska Informacyjna Służba Bezpieczeństwa (BIS) posiada uprawnienia śledcze jedynie wobec własnych funkcjonariuszy, którzy popełnią przestępstwo. Czeskie cywilne służby specjalne są dużo bliższe modelowi przyjętemu w innych liberalnych demokracjach w Europie, takich jak Republika Federalna Niemiec czy Wielka Brytania, niż służby polskie. Podstawą organizacji czeskich służb specjalnych i ich miejsca w systemie politycznym Czech jest tzw. zasada koniecznego rozdzielenia (oddělovací imperativ). Zasada ta wprowadziła postulat niełączenia wywiadowczych sposobów uzyskiwania informacji z uprawnieniami wykonawczymi (policyjnymi), związanymi z możliwością stosowania przymusu bezpośredniego. Sytuacja ta ma głębokie korzenie historyczne sięgające do czasów przemian demokratycznych w 1989 roku. Biorąc pod uwagę analizę procesów politycznych, które doprowadziły do powstania nowych służb specjalnych w obu tak przecież bliskich historycznie i kulturowo krajach po roku 1989, można postawić wniosek, iż podstawowym powodem odmiennego rozwoju cywilnych służb specjalnych był występujący w Polsce brak wizji i zaangażowania w kwestie reformy służb ze strony najwyższych czynników politycznych reprezentujących stronę opozycyjną. Praktyczne koncepcje reformatorskie dotyczące modelu służb zostały w Polsce wypracowane na poziomie komisji sejmowych. W Czechosłowacji, a później w Republice Czeskiej od początku zmian w roku 1989 w proces zmian w służbach był zaangażowany wywodzący się z opozycji prezydent, który reprezentował szczegółową koncepcję reform, nawiązującą wprost do zachodniego modelu służb specjalnych.
Strategia i struktura bazy szkolenia lotniczego a strategia rozwoju personelu SIL
Bazę szkolenia lotniczego należy traktować jako system otwarty, gdyż w sposób ciągły pozostaje ona w interakcji ze swoim otoczeniem, wymieniając zasoby materialne i informacyjne, produkty oraz energię. Jednocześnie podlega procesom adaptacyjnym wobec czynników zewnętrznych, co warunkuje skuteczną realizację jej celów. Współczesna baza szkolenia lotniczego funkcjonuje ponadto w środowisku o charakterze wysoce dynamicznym, które wymusza elastyczność i zdolność do nieustannego dostosowywania procesów operacyjnych. Celem artykułu jest wskazanie na rozwiązania stosowane w zakresie strategii, struktury organizacyjnej oraz strategii rozwoju personelu służby inżynieryjno-lotniczej w bazie szkolenia lotniczego. Przedmiotem badań jest baza szkolenia lotniczego, zaliczana do grupy organizacji o wysokiej technologii (high-tech). W opracowaniu posłużono się metodami analizy literatury przedmiotu, sondażu diagnostycznego oraz analizy dedukcyjnej, pozwalającej na eksplorację i interpretację prezentowanego problemu. Strategia rozwoju personelu SIL jest postrzegana jako proces zorientowany na poszerzanie potencjału personelu, zarówno w kontekście awansu, jak i przekształceń organizacyjnych. Aby strategia rozwoju personelu SIL skutecznie wspomagała realizację strategii organizacji i pozwalała na jej konkretyzowanie, konieczne jest silne powiązanie między nimi.
rozwój personelu służby inżynieryjno-lotniczej
Prawa autorskie (c) 2025 De Securitate et Defensione. O Bezpieczeństwie i Obronności
Poza automatyzacją: etyczne, doktrynalne i operacyjne wyzwania współpracy człowieka i sztucznej inteligencji w procesie podejmowania decyzji wojskowych
Przyspieszająca integracja sztucznej inteligencji (AI) z systemami wojskowymi stwarza bezprecedensowe możliwości operacyjne, ale jednocześnie generuje złożone dylematy, zwłaszcza w zakresie podejmowania decyzji pod presją czasu. Celem artykułu jest identyfikacja wyzwań ety-cznych, doktrynalnych i operacyjnych, które pojawiają się w sytuacjach wysokiego ryzyka, gdy sto-sowana jest współpraca człowieka z systemami AI. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jaki sposób organizacje wojskowe mogą konstruować zespoły człowiek–AI w taki sposób, aby jed-nocześnie zwiększać skuteczność operacyjną, zapewniać zgodność z normami prawnymi i etycznymi oraz utrzymywać realną i znaczącą kontrolę człowieka nad kluczowymi decyzjami? W celu rozwiązania tego problemu badawczego autor zastosował analizę jakościową, łączącą aspekty doktrynalne – w szczególności dokumentów NATO i Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych – z pogłębionymi studiami przypadków zastosowań wojskowych systemów opartych na AI. Analiza koncentruje się na wpływie tych technologii na tradycyjne procesy decyzyjne, w tym na przyspieszenie syntezy danych, poprawę świadomości sytuacyjnej i zwiększenie szybkości reakcji. Równocześnie wskazuje jednak na nowe zagrożenia, takie jak uprzedzenia automatyzacji, erozja sprawczości moralnej człowieka, ograni-czona interpretowalność decyzji algorytmicznych oraz narastające trudności w przypisywaniu od-powiedzialności za ich skutki. Wyniki badań podkreślają, że brak odpowiednich zabezpieczeń może prowadzić do osłabienia przejrzystości prawnej i rozliczalności etycznej. W odpowiedzi na te zagrożenia artykuł proponuje kompleksowe ramy projektowania skutecznych zespołów człowiek–AI, obejmujące m.in. przejrzystą architekturę systemową, modele sztucznej inteligencji objaśnialnej (XAI), mechanizmy kalibracji zaufania, adaptacyjne moduły szkoleniowe oraz wielowarstwowe mechanizmy nadzoru. Szczególną uwagę poświęcono potrzebie dostosowania doktryn wojskowych, gotowości kul-turowej i instytucjonalnej organizacji wojskowych oraz roli zasad normatywnych w regulowaniu au-tonomii maszyn. Ostatecznie autor argumentuje, że odpowiedzialna innowacja w zakresie zastosowań AI w środowisku wojskowym musi być zakorzeniona w rygorze etycznym, pewności prawnej i strate-gicznej dalekowzroczności. Tylko poprzez włączenie tych wartości do projektowania, wdrażania i reg-ulowania współpracy człowieka i AI można zagwarantować, że sztuczna inteligencja wzmocni, a nie osłabi, legitymację i skuteczność operacyjną działań obronnych.
współpraca człowieka i sztucznej inteligencji
sztuczna inteligencja w działaniach bojowych
Działania kształtujące do planów alternatywnych jako element mylenia przeciwnika
Artykuł podejmuje problem wykorzystania działań kształtujących związanych z planami alternatywnymi jako narzędzia mylenia przeciwnika w działaniach taktycznych wojsk lądowych. Celem badań było opracowanie koncepcji wykorzystania działań przygotowawczych do planów alternatywnych w celu skłonienia przeciwnika do podjęcia niekorzystnych decyzji dotyczących rozmieszczenia sił oraz wskazanie możliwości powiązania tej koncepcji z dezinformacją. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jaki sposób można doprowadzić przeciwnika do przyjęcia niewłaściwego ugrupowania bojowego, które utrudni mu prowadzenie dalszych działań taktycznych. Przyjęto hipotezę, że przygotowanie i częściowa realizacja działań związanych z planami alternatywnymi może skłonić przeciwnika do popełnienia błędu poprzez przedwczesne lub niekorzystne użycie własnego potencjału bojowego. W badaniach zastosowano metody abstrahowania, porównania, syntezy oraz klasyfikacji, uzupełnione analizą doświadczeń praktycznych z planowania działań sztabowych. Analiza wykazała, że równoległe przygotowanie planu zasadniczego i alternatywnego, wsparte działaniami kształtującymi oraz dezinformacją, może prowadzić do powstania dylematu decyzyjnego po stronie przeciwnika. W konsekwencji może to skutkować rozproszeniem jego sił lub błędnym rozmieszczeniem potencjału, co stwarza warunki do uzyskania przewagi lokalnej. Wnioski wskazują, że planowanie wariantowe może pełnić nie tylko funkcję zabezpieczającą elastyczność działania, lecz także stanowić aktywne narzędzie oddziaływania na decyzje przeciwnika.
Produkcja i obrót mikroelektroniką podwójnego zastosowania z perspektywy bezpieczeństwa Polski. Rekonesans badawczy
W artykule opisano współczesną pozycję Polski na globalnym rynku elektroniki i oprogramowania, w kontekście obrotu produktami typu dual-use. Sformułowano hipotezę, iż usytuowanie geopolityczne Polski czyni tutejsze firmy z branży elektroniki i ICT podatnymi na działania korupcyjne, włamania do systemów IT oraz penetrację przez wywiady FR, ChRL i innych państw, zainteresowanych zakupem objętych embargiem technologii lub pozyskiwaniem objętych tajemnicą państwową lub handlową informacji naukowo-technicznych. Zdefiniowano zbiór podmiotów (sekcja 1), które mogą wchodzić w zainteresowanie zagranicznych organizacji państwowych i prywatnych, w tym posiadających swoje siedziby także poza FR i ChRL (celem zamaskowania ostatecznego użytkownika). Następnie zawężono krąg przedsiębiorstw, narażonych na oferty korupcyjne do ok. 400-500, wskazując, że nie wszystkie segmenty produkcji układów półprzewodnikowych obecne są na polskim rynku. Główne pytania badawcze dotyczą tego, jakie geopolityczne czynniki stwarzają zagrożenie dla polskich firm elektronicznych w ich zachowaniach rynkowych? (2); czego wymaga prawo krajowe i europejskie od tych firm w zakresie przestrzegania sankcji? (3); jakie zagrożenia firmy te powinny uwzględniać w planowaniu polityki bezpieczeństwa? (4); jakie są możliwe scenariusze reakcji firm na nielegalne oferty? (5). Wykorzystano takie metody empiryczne, jak studium przypadku i ekstrapolacja danych (przykład firmy Wilk Elektronik) i analiza statystyczna (dane GUS, COIG, PKD, KRS), a także teoretyczne, jak porównanie (rynek niemiecki i dalekowschodni) i analiza historyczna (w zakresie praktyk omijania embarga). Sprawdzono możliwości teorii gier odnośnie dostarczenia modeli, przydatnych do analizy zachowań przedsiębiorców.
Geopolityczne konsekwencje upadku reżimu Baszara al-Asada w Syrii dla Islamskiej Republiki Iranu
Celem artykułu jest analiza konsekwencji wydarzeń z grudnia 2024 roku, czyli obalenia reżimu Baszara al-Asada przez siły rebelianckie i przejęcie przez nie władzy w Syrii dla polityki bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu. Syrię i Iran łączy wieloletni sojusz oparty na wspólnym przeciwdziałaniu wpływom Stanów Zjednoczonych w regionie Bliskiego Wschodu oraz agresywnej polityce wobec Izraela. Syria przez lata stanowiła trzon idei określanej jako Oś oporu, która obok Syrii i Iranu obejmuje także libański Hezbollah, szyickie milicje w Iraku oraz jemeńskich rebeliantów Huti. Upadek reżimu Asada pod koniec 2024 roku wstrząsnął bliskowschodnim systemem bezpieczeństwa, w tym przyczynił się do osłabienia pozycji Iranu w regionie, a tym samym wymusił na Teheranie szukanie nowych rozwiązań i konieczność uregulowania relacji z nowym rządem syryjskim. W artykule został przedstawiony zarówno zarys zaangażowania Islamskiej Republiki Iranu w syryjską wojnę domową, jak i stanowisko władz irańskich wobec wydarzeń z grudnia 2024 roku oraz podejście nowego rządu w Damaszku wobec potencjalnej współpracy w Iranem.
Guardia Civil w strukturze bezpieczeństwa narodowego Królestwa Hiszpanii
Celami artykułu są: analiza genezy powstania formacji Guardia Civil, analiza struktury organizacyjnej tejże formacji, a także zakresu jej kompetencji. Jednakże nadrzędnym celem badawczym jest określenie Guardia Civil jako formacji policyjnej, wojskowej bądź hybrydowej. W pracy zostanie wykorzystana metoda analizy aktów prawnych oraz analiza instytucjonalna. Analizie zostaną poddane hiszpańskie akty prawne, literatura, teksty publicystyczne, jak i hiszpańskie formacje porządku publicznego z wyszczególnieniem Guardia Civil. Elementem, który pozwoli na usytuowanie opisywanej formacji w strukturze bezpieczeństwa narodowego państwa stanie się analiza porównawcza Guardia Civil, Policía Nacional i Policía Local. W rozdziale charakteryzującym strukturę bezpieczeństwa Hiszpanii, w części porównawczej uwzględnione zostaną również służby lokalne oraz Siły Zbrojne. Artykuł składa się z wprowadzenia oraz siedmiu rozdziałów merytorycznych, opisujących kolejno podejmowaną problematykę. Pracę konkluduje podsumowanie, w którym zamieszczono wnioski, odnoszące się do postawionych celów badawczych.
Misja Graniczna Unii Europejskiej dla Mołdawii i Ukrainy (EUBAM): kluczowe obszary działania w latach 2022–2024 wojny rosyjsko-ukraińskiej
W artykule, na przykładzie misji pomocy granicznej Unii Europejskiej dla Republiki Mołdawii i Ukrainy (EUBAM), przeprowadzono analizę czynników, które warunkowały decyzję Unii o utworzeniu misji, mechanizmu jej funkcjonowania oraz głównych kierunków jej działalności podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2022-2024. Artykuł ma charakter teoretyczno-opisowy, w którym zastosowano ogólne metody badań naukowych, w tym analizę, syntezę, dedukcję, indukcję, metodę historyczną i metodę hermeneutyczną. Poza tym, w ramach wyżej przedstawionych zagadnień szczegółowej analizie i ocenie poddano badania naukowe i publicystyczne, akty prawne oraz coroczne sprawozdania misji z jej działalności. W niniejszym opracowaniu przeanalizowano uwarunkowania decyzji Unii Europejskiej o utworzeniu misji. Scharakteryzowano podstawy prawne jej funkcjonowania, strukturę, cele, mandat, finansowanie, a także główne kierunki działalności podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2022-2024. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że utworzenie i uruchomienie misji EUBAM było reakcją Unii Europejskiej na zagrożenia wynikające z konfliktu w Naddniestrzu oraz na prośbę ukraińskiej i mołdawskiej strony o wsparcie doradczo-techniczne w ustanowieniu efektywnego systemu kontroli granicznej. W latach 2022-2024 główne kierunki działalności misji były skoncentrowane, oprócz realizacji celów mandatowych, na dostosowaniu się do nowych wyzwań będących skutkiem wojny rosyjsko-ukraińskiej. W analizowanym zakresie czasowym misja była skuteczna w realizacji swoich zadań doradczo-technicznych, natomiast w realizacji swoich zadań politycznych miała ona ograniczone możliwości. Ograniczenia te wynikały między innymi ze złożonej sytuacji politycznej w Naddniestrzu oraz sytuacji bezpieczeństwa w regionie. Problematyka artykułu jest szczególnie ważna i aktualna w kontekście wojny na Ukrainie. Doświadczenia misji EUBAM mogą zostać wykorzystane do rozwiązania sytuacji pokonfliktowej, w zakresie zarządzania granicami między Ukrainą a jej terytoriami okupowanymi przez Federację Rosyjską.
Zgoda na służbę obywatela polskiego w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej – wybrane aspekty prawne
Służba obywatela polskiego w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej bez wątpienia może nieść za sobą daleko idące konsekwencje z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego. Nie powinno budzić przy tym żadnych wątpliwości, iż w takich sytuacjach częstokroć dochodzi do konfliktu sumienia, względem którego z państw jego obywatel powinien być lojalny. Nie jest bowiem możliwe równoczesne realizowanie obowiązków wojskowych wobec więcej niż jednego państwa, co wynika z samej już tylko okoliczności, iż w razie wojny mogą one stać się przeciwnikami. Mając na uwadze powyższe, ustawodawca, kierując się zasadniczo względami bezpieczeństwa i obronności, słusznie poddaje zatem dopuszczalność przyjęcia przez obywatela polskiego obowiązków wojskowych w obcym państwie lub obcej organizacji wojskowej szczególnemu reżimowi prawnemu. W tym kontekście istotnym wymogiem pozostaje przede wszystkim konieczność uzyskania zgody Ministra Obrony Narodowej. To zaś uzależnione jest zasadniczo od łącznego spełnienia określonych w ustawie warunków przy jednoczesnym braku zaistnienia choćby jednej z przesłanek negatywnych. Powyższe każe twierdzić o wyjątkowym charakterze regulacji. Nie można mianowicie tracić z pola widzenia, iż zasadą jest, że to służba obywatela polskiego w Wojsku Polskim wyprzedza możliwość pełnienia przez obywatela polskiego służby w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej. Ustawodawca niewątpliwie dąży więc w ten sposób w pierwszej kolejności do zabezpieczenia interesów RP, zapewniając tym samym względną stabilność systemu obronnego państwa, w tym jego zdolność do skutecznej reakcji na potencjalne zagrożenia. Przyjęty model normatywny zmierza do wyeliminowania sytuacji, w których obywatel polski znalazłby się w konflikcie interesów między obowiązkami wobec RP a zobowiązaniami wynikającymi z przynależności do wojsk obcego państwa lub obcej organizacji wojskowej.
Technologiczne aspekty zapewniania bezpieczeństwa osobom z niepełnosprawnościami w kontekście dostępności do Policji
Nowoczesne technologie odgrywają coraz większą rolę w poprawie jakości życia osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza w kontekście ich bezpieczeństwa oraz możliwości korzystania z usług instytucji publicznych, takich jak Policja. Ułatwiają one szybsze i skuteczniejsze reagowanie w sytuacjach zagrożenia, co ma istotne znaczenie wobec różnorodnych barier, z jakimi mierzy się ta grupa społeczna. Artykuł koncentruje się na przeglądzie rozwiązań technologicznych, takich jak aplikacje mobilne, systemy GPS oraz urządzenia wspomagające mobilność. Celem opracowania pozostaje analiza innowacyjnych technologii pod kątem ich roli w zwiększaniu bezpieczeństwa oraz ułatwianiu dostępu do Policji osobom z niepełnosprawnościami. W związku z tym ocenie poddano nowoczesne rozwiązania technologiczne wspierające tę grupę społeczną. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: w jakim stopniu omawiane technologie wpływają na poziom bezpieczeństwa oraz dostępność do służb – zwłaszcza Policji – dla osób z niepełnosprawnościami? Postawiona hipoteza odnosi się do założenia, że rozwiązania te znacząco poprawiają jakość życia tej grupy, zwiększając ich autonomię i poziom bezpieczeństwa. Ponadto, mimo nadal występujących barier architektonicznych i informacyjno-komunikacyjnych, technologie te znacząco ułatwiają kontakt ze służbami. W badaniu zastosowano metody teoretyczne, w tym analizę literatury przedmiotu z zakresu niepełnosprawności, bezpieczeństwa oraz nowoczesnych technologii. Kluczowym elementem metodologicznym było wnioskowanie dotyczące związku między nowoczesnymi technologiami a poprawą poziomu bezpieczeństwa oraz dostępności do Policji. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że technologie, takie jak urządzenia wspomagające mobilność, systemy orientacji przestrzennej czy aplikacje komunikacyjne w znaczący sposób poprawiają dostępność do tej instytucji osobom z niepełnosprawnościami. Przyczyniają się również do zwiększenia ich niezależności, co przekładać się może na wyższy poziom bezpieczeństwa i sprawniejsze reagowanie w sytuacjach zagrożenia. Warto zaznaczyć, że choć dostępność cyfrowa odgrywa ważną rolę w życiu osób z niepełnosprawnościami, w opracowaniu nie została szerzej omówiona. Wynika to z przyjętej przez autorkę perspektywy badawczej, skoncentrowanej głównie na fizycznych aspektach zapewniania bezpieczeństwa. W tym ujęciu dostępność cyfrowa traktowana jest jako element pośredni.